Wojciech Marczewski


Wojciech Marczewski
Data i miejsce urodzenia 28 lutego 1944
Łódź
Zawód reżyser, scenarzysta
Współmałżonek Teresa Marczewska
Odznaczenia

Wojciech Szczęsny Marczewski[1] (ur. 28 lutego 1944 w Łodzi)[2]polski reżyser i scenarzysta, nauczyciel akademicki, odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Początkowo współpracował ze Studiem Małych Form Filmowych Se-Ma-For oraz Wytwórnią Filmową „Czołówka”, a następnie – w ramach Zespołu Filmowego „Tor” – nakręcił cenione przez krytyków filmy o dojrzewaniu w opresyjnych systemach: Zmory (1978) osadzone w czasach Kulturkampfu w zaborze pruskim oraz Dreszcze (1981, nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie). Kolejny film w jego dorobku, Ucieczka z kina „Wolność” (1990), otrzymał Złote Lwy Gdańskie na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych. Marczewski jest też autorem Weisera (2000) na podstawie powieści Pawła Huellego oraz wykładowcą w założonej w 2002 roku Mistrzowskiej Szkole Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy. Laureat licznych honorowych wyróżnień, przyznanych między innymi przez Stowarzyszenie Filmowców Polskich oraz organizatorów Tarnowskiej Nagrody Filmowej.

Spis treści

Życiorys


Młodość i wykształcenie

W roku 1962 rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej[2], na wydziale reżyserii. Po dwóch latach przerwał je i rozpoczął naukę na Uniwersytecie Łódzkim, studiując filozofię i historię. Znów nie wytrzymał jednak więcej niż trzy semestry nauki. Parał się pracą fizyczną przy rozwożeniu węgla i dopiero pod naciskiem rodziców wrócił do łódzkiej szkoły filmowej. Ukończył ją w 1969 roku, ale bez dyplomu nie mógł kręcić filmów kinowych. Ostatecznie otrzymał czwartą, najniższą kategorię reżyserską, co pozwalało mu realizować filmy telewizyjne[3]. Swój okres nabywania wykształcenia wspominał bardzo negatywnie: „Miałem poczucie, że wszystkie szkoły są represyjne, wprowadzają podział na mądrego nauczyciela i głupiego ucznia”[3]. Początkowo pracował w łódzkim Studiu Małych Form Filmowych Se-Ma-For, gdzie powstał jego krótkometrażowy film aktorski z elementami animacji, Lekcja anatomii (1968)[4].

Twórczość filmowa

Okres PRL-u

W Wytwórni Filmowej „Czołówka”, w której został ostatecznie zatrudniony, przyczynił się do powstania kilku filmów telewizyjnych. Pierwszy z nich, Podróżni jak inni (1969), dotyczył współpracy francuskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej, który miał współpracować z polskim podziemiem[5]. Podobny temat dotyczył serialu telewizyjnego Odejścia, powroty (1973), na podstawie przeżyć autentycznego uczestnika polskiego ruchu oporu w czasie okupacji hitlerowskiej[6].

Po epizodzie w „Czołówce” Marczewski dołączył do Zespołu Filmowego „Tor”, gdzie początkowo nakręcił dwa filmy telewizyjne. Wielkanoc (1974) również była osadzona w realiach II wojny światowej; tematem filmu były losy pary małżeńskiej na tyłach frontu w 1944 roku[7]. Bielszy niż śnieg (1975) stanowił portret pisarza u schyłku życia, który stał się bezwolnym narzędziem w rękach izolującej go żony. Bielszy niż śnieg miał być inspirowany biografią Jerzego Szaniawskiego, faktycznie izolowanego przez małżonkę w Zegrzynku[8]. Oba filmy reżyser uznawał za najgorsze w swojej karierze[9]. Marczewski odpowiadał także za dwa spektakle Teatru Telewizji: Przecież ty nie żyjesz (1977) Morgan Elaine oraz Idola (1977) Ireneusza Iredyńskiego[10].

Następnie Marczewski rozpoczął prace nad swym pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym. Zmory (1978), adaptacja powieści Emila Zegadłowicza, powstały we współpracy z czeskim scenarzystą Pavlem Hajnym. Tematem Zmór jest czas dojrzewania i kształtowania charakterów młodych polskich ludzi w opresyjnym systemie nauczania podczas Kulturkampfu w zaborze pruskim. Bohater filmu, Mikołaj Srebrny (podwójna rola Tomasza Hudźca i Piotra Łysaka), zachowuje obojętność wobec konfliktu między kadrą nauczycielską a kolegami ze szkoły, a nawet odreagowuje opresyjność nauczania poprzez masturbację, która prowadzi do poczucia winy i tytułowych nocnych koszmarów[11]. Zmory okazały się wielkim sukcesem artystycznym. Film zdobył Srebrne Lwy Gdańskie na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, Nagrodę im. Andrzeja Munka oraz nagrodę OCIC na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián[12].

Po Zmorach Marczewski zdecydował się nakręcić film telewizyjny Klucznik (1979) na podstawie sztuki Wiesława Myśliwskiego. Klucznik miał już charakter bardziej polityczny; jego akcja toczy się w 1945 roku, podczas wojny domowej w Polsce (1944-1947), kiedy chłopi pracujący dla ziemianina (Tadeusz Łomnicki) odmawiają mu posłuszeństwa. W obliczu stopniowej utraty dworskiego majątku ziemianin kusi swojego wiernego klucznika (Wirgiliusz Gryń) perspektywą przejęcia dworu ocalałego z wydarzeń wojennych. W ostatniej scenie filmu klucznik zasiada na tronie swojego dawnego żywiciela[13]. Marczewski w tym przypadku zmienił zakończenie sztuki Myśliwskiego, w którym klucznik w obawie o przyszłość zarzuca ziemianinowi oszustwo[14].

Jeszcze wyrazistszym manifestem politycznym Marczewskiego były Dreszcze (1981), nakręcone tym razem według autorskiego scenariusza. Bohaterem Dreszczy – tak jak w Zmorach – jest chłopiec (ponownie obsadzony przez Hudźca), który po aresztowaniu jego ojca przez Urząd Bezpieczeństwa w czasach stalinizmu zostaje wysłany na obóz szkoleniowy. Tam przeżywa nieodwzajemnioną erotyczną fascynację druhną-przewodniczką (Teresa Marczewska, żona reżysera)[15]. Dreszcze zdążyły mieć premierę w listopadzie 1981 roku, lecz wskutek wprowadzenia w Polsce stanu wojennego zostały zdjęte z ekranów[16].

Po transformacji ustrojowej

Dopiero w obliczu transformacji ustrojowej Marczewski mógł zrealizować projekt, który był najbardziej zuchwałą krytyką systemu komunistycznego w jego karierze. Ucieczka z kina „Wolność” (1990) czyniła głównym bohaterem wyrachowanego cenzora (Janusz Gajos), który usiłuje dociec, dlaczego postaci z propagandowego filmu historycznego na ekranie tytułowego kina buntują się przeciwko fałszowi scenariusza. Na użytek filmu, po długich pertraktacjach, Marczewski uzyskał zgodę Woody’ego Allena na wykorzystanie za darmo fragmentów filmu o podobnej tematyce, Purpurowej róży z Kairu (1983)[3]. Ucieczka z kina „Wolność”, choć jej sam ton bynajmniej nie był triumfalny[17], odniosła kolejny sukces festiwalowy. Na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych film otrzymał pięć statuetek, w tym Złote Lwy dla najlepszego filmu i Złotą Kaczkę czasopisma „Film[18]. Był to na początku lat 90. XX wieku jedyny polski film polityczny, który cieszył się żywym zainteresowaniem widowni i krytyków[19].

Następny utwór w dorobku Marczewskiego, przygotowywany przez pięć lat Weiser (2000)[20], był adaptacją powieści Weiser Dawidek, napisanej jeszcze w 1984 roku przez Pawła Huellego. Reżyser dokonał sporych zmian w scenariuszu, nadając historii tytułowego żydowskiego chłopca charakter własnych pokoleniowych wspomnień (akcja została przesunięta do roku 1968, Marczewski przeniósł też akcję filmu z Gdańska do rodzinnego Dolnego Śląska)[21]. Głównym bohaterem filmu i alter ego reżysera jest Paweł Heller (Marek Kondrat), ceniony dźwiękowiec, który po powrocie z Niemiec w latach 90. w Polsce zanurza się we własnych wspomnieniach z dzieciństwa i próbuje dociec, co stało się z Dawidkiem (Andrzej Basiukiewicz). Weiser został przyjęty bez entuzjazmu. Kontrowersje budziło wymazanie z filmu wszelkich odniesień do żydowskości tytułowej postaci, które były obecne w powieści[22]. Tadeusz Lubelski, doceniając wyrafinowaną strukturę filmu, pisał mimo to: „Wojciech Marczewski wciąż jest niezastąpionym w naszym kinie przewodnikiem inicjacji. Jako portrecista swego pokolenia na razie mnie jednak nie przekonał”[23].

W trakcie prac nad Weiserem Marczewski zdołał jeszcze nakręcić film telewizyjny Czas zdrady (1997), adaptację dramatu scenicznego Witolda Zalewskiego Coś za coś o włoskim pisarzu Niccolò Machiavellim. Film otrzymał Nagrodę Specjalną Jury oraz nagrodę za montaż dla Milenii Fiedler na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych[24].

Działalność okołofilmowa

Był wiceprezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich w latach 1978–1983[2]. W latach 1989–1991 Marczewski był członkiem Komitetu Kinematografii. Wyjechał do Wielkiej Brytanii w 1991 roku[2], w okresie 1992–1994 kierował Wydziałem Reżyserii Narodowej Szkoły Filmowej i Telewizyjnej w Wielkiej Brytanii (The National Film and Television School)[4]. Jest współzałożycielem i jednym z głównych wykładowców Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy, która swoją działalność rozpoczęła w 2002 roku[4][25]. W październiku 2011 roku został powołany do Rady Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej[26].

Poglądy

Jako swoje ulubione filmy Marczewski wskazywał Rozmowę i Ojca chrzestnego Francisa Forda Coppoli, Zawód: Reporter Michelangela Antonioniego, Mechaniczną pomarańczę i Lśnienie Stanleya Kubricka, Fortepian Jane Campion, Manhattan Woody’ego Allena; cenił sobie również Zimną wojnę Pawła Pawlikowskiego[27].

Życie prywatne

Wojciech Marczewski jest mężem aktorki Teresy Marczewskiej z domu Kamińskiej, ojcem aktora Macieja Marczewskiego i reżysera Filipa Marczewskiego[28].

Styl filmowy


Tadeusz Lubelski w swym studium twórczości Marczewskiego argumentował, że kino reżysera konsekwentnie unikało powiązań z jakąkolwiek polską formacją artystyczną. Zdaniem Lubelskiego reżyser „nie należał ani do »rejestracyjno-publicystycznego«, ani »kreacyjnego« skrzydła moralnego niepokoju. Od początku był osobny”[29]. Lubelski argumentował także, iż wyróżnikiem dzieła Marczewskiego są opowieści o dziecięcej inicjacji polegającej na przejściu w dorosłość (Zmory, Klucznik, Weiser)[30], co dla reżysera staje się momentem wypowiedzi autobiograficznej[31]. Najbardziej optymistycznym wariantem tejże inicjacji jest końcówka Zmór, w których bohater dojrzewa emocjonalnie i jest gotów do dorosłego życia; w Dreszczach przeciwnie – pobyt w obozie szkoleniowym wyniszcza samodzielność protagonisty, zarażonego stalinizmem[32]; nawilżony obraz „płaczącego Marksa” w końcówce filmu dowodzi, że protagonista Dreszczy na zawsze stanie się propagandystą[33]. Na koniec w Weiserze główny bohater powraca do krainy dzieciństwa, bezskutecznie próbując rozwikłać zagadkę zniknięcia Dawidka[34].

W Ucieczce z kina „Wolność” odnajdywano z kolei dzieło postmodernistyczne (Miłosz Stelmach)[35] lub późnomodernistyczne (Marcin Adamczak)[36], w którym reżyser posługiwał się świadomymi cytatami z kultury elitarnej (Requiem Wolfganga Amadeusa Mozarta, Mistrz i Małgorzata Michaiła Bułhakowa) oraz popularnej (Purpurowa róża z Kairu)[37]. Akcentowano też autotematyzm Ucieczki jako filmu podejmującego temat relacji zmysłowej między odbiorcą a dziełem kinowym (Łucja Demby)[38]. Jako podsumowanie swojego filmowego credo Marczewski wskazywał, żeby młodzi twórcy przed zrobieniem filmu dobrze zrozumieli swoich bohaterów oraz opowiadaną przez siebie historię: „Przestrzegam studentów, że nie wolno im robić filmów o Eskimosach, jeżeli nie przebywali wśród nich i nie wiedzą, co tym ludziom się śni: śnieg po horyzont czy palmy na plaży? Dopóki tego nie rozumieją, napiszą tylko zewnętrzną powłokę opowieści”[39].

Filmografia


Źródło: Filmpolski.pl[40]
Rok Film Reżyser Scenarzysta Producent Uwagi
1968 Lekcja anatomii film animowany
1969 Podróżni jak inni film telewizyjny
1972 Odejścia, powroty film telewizyjny
1974 Wielkanoc film telewizyjny
1975 Bielszy niż śnieg film telewizyjny
1978 Zmory film fabularny
1979 Klucznik film fabularny
1981 Dreszcze film fabularny
1990 Ucieczka z kina „Wolność” film fabularny
1997 Czas zdrady film telewizyjny
2000 Weiser film fabularny
2015 Performer reż. Maciej Sobieszczański, Łukasz Ronduda
2018 Symfonia fabryki Ursus reż. Jaśmina Wójcik
2019 Szklane negatywy reż. Jan Borowiec
2019 Kometa etiuda szkolna, reż. Adam Buka
2019 Okno z widokiem na ścianę jako producent wykonawczy; reż. Kobas Laksa
2020 Raisa jako producent wykonawczy; reż. Dorota Migas-Mazur
2020 Między nami jako producent wykonawczy; reż. Dorota Proba
2021 Bukolika reż. Karol Pałka

Nagrody


Źródło: Filmpolski.pl[40]
Rok Film Festiwal/instytucja Nagroda
1979 Zmory Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Srebrne Lwy Gdańskie
Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna Nagroda im. Andrzeja Munka
Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián nagroda OCIC
1980 Czasopismo „Film Złota Kamera za debiut reżyserski w filmie fabularnym
Klucznik Festiwal Polskiej Twórczości Telewizyjnej Panoramy Północy
Grand Prix za reżyserię filmu
1981 Dreszcze Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Srebrne Lwy Gdańskie
1982 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Srebrny Niedźwiedź
nagroda OCIC
Nagroda Międzynarodowego Zrzeszenia Klubów Filmowych
Nagroda FIPRESCI
1983 Polska Federacja Dyskusyjnych Klubów Filmowych Don Kichot
1990 Ucieczka z kina „Wolność” Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Złote Lwy Gdańskie
Nagroda Prezesa Komitetu do Spraw Radia i Telewizji
Nagroda Dziennikarzy
1991 Komitet Kinematografii Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego
Koło Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma
Czasopismo „Film Złota Kaczka za najlepszy film polski
1992 Międzynarodowy Festiwal Filmów Artystycznych w Avoriaz Grand Prix
1994 Międzynarodowy Festiwal Filmów Artystycznych w Burgos Nagroda dla najlepszego filmu
1997 Czas zdrady Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Nagroda Specjalna Jury
2001 Weiser Nagroda Stowarzyszenia Filmowców Polskich za twórcze przedstawienie współczesności
Lubuskie Lato Filmowe Brązowe Grono

Nagrody honorowe, odznaczenia


Przypisy


  1. WAJDA STUDIO , Fundacja Moje Państwo [dostęp 2022-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2022-05-10].
  2. a b c d Hollender i Turowska 2000 ↓, s. 273.
  3. a b c Kawczyńska 2014 ↓.
  4. a b c Wojciech Marczewski w serwisie Culture.pl
  5. Podróżni jak inni w bazie filmpolski.pl
  6. Odejścia, powroty w bazie filmpolski.pl
  7. Wielkanoc w bazie filmpolski.pl
  8. Bielszy niż śnieg w bazie filmpolski.pl
  9. Luter 2010 ↓.
  10. Wojciech Marczewski , [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2022-05-08].
  11. Klimczyk 2009 ↓, s. 201–202.
  12. Zmory w bazie filmpolski.pl
  13. Klucznik w bazie filmpolski.pl
  14. Lubelski 2004 ↓, s. 151.
  15. Klimczyk 2009 ↓, s. 201–203.
  16. Marczewski wywołał „Dreszcze” , Interia [dostęp 2022-05-06] (pol.).
  17. Copik 2019 ↓, s. 27–28.
  18. Ucieczka z kina „Wolność” w bazie filmpolski.pl
  19. Haltof 1995 ↓, s. 17.
  20. Film dojrzewający , Dziennik Polski, 20 stycznia 2001 [dostęp 2022-05-06] (pol.).
  21. Jałocha 2015 ↓, s. 114.
  22. Mach 2014 ↓, s. 335.
  23. Lubelski 2001 ↓.
  24. Czas zdrady w bazie filmpolski.pl
  25. Cegiełkówna 2007 ↓, s. 26–28.
  26. Rada Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej . mkidn.gov.pl, 2011-10-14. [dostęp 2011-10-15].
  27. Marczewski i Jankowski 2019 ↓, s. 190.
  28. Teresa Marczewska , Akademia Polskiego Filmu [dostęp 2022-05-06].
  29. Lubelski 2004 ↓, s. 136.
  30. Lubelski 2004 ↓, s. 141.
  31. Lubelski 2004 ↓, s. 142.
  32. Lubelski 2004 ↓, s. 145.
  33. Lubelski 2004 ↓, s. 146.
  34. Lubelski 2004 ↓, s. 147.
  35. Stelmach 2020 ↓, s. 378.
  36. Adamczak 2021 ↓, s. 252.
  37. Lubelski 2004 ↓, s. 149.
  38. Demby 2020 ↓, s. 168–169.
  39. Marczewski i Jankowski 2019 ↓, s. 192.
  40. a b c d e f g h i j k l Wojciech Marczewski w bazie filmpolski.pl
  41. M.P. z 2011 r. nr 64, poz. 616 .
  42. Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” (pol.). Oficjalny serwis Miasta Gdańska. [dostęp 2015-02-07].

Bibliografia


Linki zewnętrzne


Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojciech_Marczewski&oldid=67156265

Menu nawigacyjne


<



Facebook Twitter WhatsApp Telegram e-mail





Kategorie: Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi | Polscy reżyserzy filmowi | Polscy scenarzyści filmowi | Polscy członkowie Europejskiej Akademii Filmowej | Laureaci nagrody imienia Andrzeja Munka | Wykładowcy uczelni w Warszawie | Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) | Urodzeni w 1944 | Reżyserzy filmowi związani z Łodzią | Scenarzyści związani z Łodzią | Ludzie urodzeni w Łodzi




Informacje na dzień: 13.05.2022 02:23:36 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.