Teksas


Teksas
State of Texas
stan
28. stan od 29 grudnia 1845

Pomnik upamiętniający kowbojów Teksasu, w Austin.
Pieczęć Flaga
Dewiza: Friendship
(Przyjaźń)
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Austin
Kod ISO 3166-2 US-TX
Gubernator Greg Abbott (R)
Powierzchnia 695 662 km²[1]
Populacja (2021)
• liczba ludności

29 527 941[2]
• gęstość 42,9 os./km²
Strefa czasowa UTC-06:00
UTC-05:00
Języki urzędowe de iure brak
de facto angielski
Położenie na mapie USA
Strona internetowa
Portal Stany Zjednoczone

Teksas (ang. Texas, wymowa:/ˈtɛksəs/ i) – stan w południowej części Stanów Zjednoczonych, drugi pod względem powierzchni (po Alasce) i drugi pod względem ludności (po Kalifornii).

Położony na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, sąsiadujący ze stanami Luizjana i Arkansas na wschodzie, stanem Oklahoma na północy i Nowym Meksykiem na zachodzie. Na południowym zachodzie graniczy z Meksykiem. Obszar w większości wyżynny (Wielkie Równiny), w części południowo-zachodniej niewielkie obszary górzyste, w części południowo-wschodniej Nizina Zatokowa.

Obszary metropolitalne Dallas–Fort Worth (7,6 mln mieszk.) i Houston (7,1 mln mieszk.) należą do 5-ciu największych aglomeracji w Stanach Zjednoczonych. Stolicą jest Austin.

Baza przemysłowa Teksasu przyciągnęła w ostatnich dziesięcioleciach wiele firm i pracowników ze względu na łagodne regulacje i niskie podatki – jest to jeden z nielicznych stanów bez podatku dochodowego od osób fizycznych[3].

Spis treści

Historia


Geografia


Ukształtowanie powierzchni przeważnie równinne i wyżynne, w środkowej części rozległa Wyżyna Edwardsa, należąca do Wielkich Równin, na północnym zachodzie równina Llano Estacado, na południowym wschodzie Nizina Zatokowa; na południowym zachodzie skrawek Gór Skalistych, z najwyższym szczytem Guadalupe Peak, 2667 m n.p.m[4]. Około 12% powierzchni Teksasu, głównie w południowo-zachodniej części stanu, to pustynia[5].

Klimat podzwrotnikowy, na wschodzie, zwłaszcza na wybrzeżach Zatoki Meksykańskiej, dość wilgotny (w Houston średni opad ok. 1100 mm), na zach. i płn. suchy (w El Paso poniżej 200 mm); średnia temperatura w styczniu od 0 °C na północy do 15 °C na południu, lipcu 25–29 °C[4], główne rzeki: Rio Grande del Norte (z dopływem Pecos), Colorado, Brazos, Trinity, Red River (dopływ Missisipi)[4]; w świecie roślinnym dominują prerie: na południowym zachodzie roślinność półpustynna, na północnym wschodzie lasy dębowo-hikorowe, w dolinie Rio Grande kolczaste sawanny subtropikalne[4].

Teksas często nawiedzają burze i huragany, a Aleja Tornad obejmuje północną część stanu. Tornada najczęściej mają miejsce od kwietnia do czerwca. Huragan Harvey, który uderzył w wybrzeże Teksasu w 2017 roku wyrządził najdotkliwsze straty materialne w historii Stanów Zjednoczonych[6].

Teksas znajduje się w dwóch strefach czasowych: UTC-06:00 i czubek West Texas UTC-07:00.

Większe miasta



Houston

San Antonio

Lp. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców (2017)[7]


Dallas

Austin

1 Houston Harris 2 312 717
2 San Antonio Bexar 1 511 946
3 Dallas Dallas 1 341 075
4 Austin Travis 950 715
5 Fort Worth Tarrant 874 168
6 El Paso El Paso 683 577
7 Arlington Tarrant 396 394
8 Corpus Christi Nueces 325 605
9 Plano Collin 286 143
10 Laredo Webb 260 654

Demografia


Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Teksas liczy 29 145 505 mieszkańców, co oznacza wzrost o 3 999 944 (15,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010[8]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,9% populacji, 25,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 12,9% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,3% ludności stanu stanowią kobiety[9].

Język

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są[10]:

Rasy i pochodzenie

W 2019 roku 73,4% mieszkańców stanowi ludność biała (41,1% nie licząc Latynosów), 12,3% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 5,0% to Azjaci, 2,9% ma rasę mieszaną, 0,5% to rdzenna ludność Ameryki i 0,1% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 39,7% ludności stanu[11].

Do największych grup należą osoby pochodzenia meksykańskiego (33,3%), afroamerykańskiego, niemieckiego (7,9%), irlandzkiego (5,8%), angielskiego (5,7%) i „amerykańskiego” (5,5%). Do innych większych grup należą osoby pochodzenia francuskiego (581,6 tys.), włoskiego (515,8 tys.), hinduskiego (483,2 tys.), afrykańskiego (446,3 tys.), szkockiego (373,6 tys.), salwadorskiego (363,8 tys.), polskiego (311,1 tys.), wietnamskiego (253 tys.), szkocko–irlandzkiego (243,8 tys.), portorykańskiego (239,2 tys.) i chińskiego (223 tys.)[12].

Religia

Struktura religijna w 2014 r.[13]:

W 2010 roku Kościół katolicki pozostaje największą pojedynczą organizacją religijną w Teksasie. Nurt kościołów ewangelikalnych obejmuje Południową Konwencję Baptystów, lokalne kościoły bezdenominacyjne (np. Kościół Lakewood), Kościoły zielonoświątkowe, Kościoły Chrystusowe, Kościół Luterański Synodu Missouri i wiele innych mniejszych grup mających mniej niż 100 tys. członków. Protestantyzm głównego nurtu reprezentowany jest głównie przez Zjednoczony Kościół Metodystyczny, który jest trzecią co do wielkości organizacją religijną w Teksasie[14].

Teksas ma największą społeczność muzułmańską w USA liczącą 422 tysiące wyznawców, oraz piątą co do wielkości społeczność mormońską liczącą ponad 300 tys. członków[15].

Podział administracyjny


Stan dzieli się na 254 hrabstwa.

Gospodarka


Produkt krajowy brutto Teksasu w 2015 roku osiągnął wartość 1475,5 mld USD[16], co uplasowało stan 2. miejscu (po Kalifornii) w Stanach Zjednoczonych[16]. Roczny wzrost PKB w 2016 roku wyniósł tylko 0,4%, co było jedną z niższych wartości w Stanach Zjednoczonych (średnia dla wszystkich stanów w 2016 roku wyniosła 1,5%)[17]. W przeliczeniu na głowę mieszkańca w 2016 roku PKB wyniósł 53 795 USD co uplasowało stan na 13. miejscu spośród amerykańskich stanów (średnia krajowa w 2016 wyniosła 50 577USD)[18].

Rolnictwo

Podstawą gospodarki jest wysokotowarowe rolnictwo. W Teksasie dominują wielkie farmy o pow. powyżej 1000 ha[4]. Teksas zajmuje pierwsze miejsce w USA pod względem pogłowia bydła, owiec oraz produkcji bawełny i sorgo[4]. Dodatkowo już od pierwszej połowy XIX w. na rozległych plantacjach uprawia się także pszenicę, ryż, kukurydzę i orzeszki ziemne[4].

Przemysł i energia

Teksas jest największym producentem energii elektrycznej w Stanach Zjednoczonych[4]. Na terenie stanu licznie występują złoża surowców mineralnych m.in. 30% krajowego wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, 50% siarki, ponadto wydobywa się grafit, gips, sól kamienna, baryt, rudy żelaza, magnezyty[4].

Teksas jest liderem w produkcji energii elektrycznej z wiatru, wytwarzając prawie trzy dziesiąte całości energii wiatrowej USA. Stan ten jest też drugim największym producentem węgla brunatnego w kraju[19].

Teksas posiada wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, lotniczy, zbrojeniowy, samochodowy, petrochemiczny, rafineryjny, chemiczny, elektrotechniczny, elektroniczny, odzieżowy[4]. Houston to jeden z największych na świecie ośrodków przemysłu naftowego. W stanie dzięki niskim podatkom mają swe siedziby liczne przedsiębiorstwa między innymi: AT&T, American Airlines, Continental Airlines, Dell, ExxonMobil, Frito-Lay. W Houston znajduje się także jeden z głównych ośrodków NASA.

Transport

Teksas posiada dobrze rozwiniętą komunikację morską m.in. port w Houston i w Corpus Christi[4]. Równie dobrze rozwinięta jest komunikacja lotnicza m.in. Port lotniczy Dallas-Fort Worth[4]. Stan przeplata wiele autostrad i dróg, a także liczne rurociągi i gazociągi[4].

Polityka


Gubernatorem stanu obecnie jest republikanin Greg Abbott. W senacie stan reprezentują republikanie John Cornyn i Ted Cruz, a w izbie reprezentantów 23 republikanów i 9 demokratów.

Stan ma legislaturę składającą się z Senatu i Izby Reprezentantów. Senat składa się 31 senatorów: 19 republikanów i 12 demokratów. Izba reprezentantów składa się ze 150 członków: 95 republikanów i 55 demokratów. Ze stanu pochodzi trzech prezydentów: Lyndon Baines Johnson, George H.W. Bush, George Walker Bush.

Prawo

W teksańskim prawodawstwie figuruje kara śmierci[20]. Teksas słynie z najsurowszego prawa w Stanach Zjednoczonych[21]. Obowiązuje tam prawniczy system common law oparty na prawie precedensowym. W stanie obowiązuje daleko idące prawo do posiadania broni palnej i prawo własności. m.in. można zabić osobę, która wtargnęła na prywatną posesję[22]. Teksas był jednym z ostatnich stanów, w których obowiązywały tzw. sodomy law – „prawa o sodomii”, które zabraniały stosunków homoseksualnych. Zniesione zostały one w 2003 roku[23].

Uczelnie


Zobacz też


Przypisy


  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. Population of Texas (ang.). U.S. Census Bureau.
  3. Sarah Clarke, 10 Things to Know About Texas , US News, 2019 [dostęp 2021-03-01] (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l m Encyklopedia interia.pl .
  5. Comanche Villages in Texas , Travel Tips – USA Today [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  6. Center for Business and Economic Research, Ball State University, Hurricane Harvey: Preliminary Estimates of Commercial and Public Sector Damages on the Houston Metropolitan Area , CBER Projects and Publications [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  7. Biggest Cities in Teksas , www.biggestuscities.com [dostęp 2019-02-03].
  8. Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020 , 2020 Census Apportionment Results [dostęp 2021-06-11].
  9. U.S. Census Bureau QuickFacts: Texas; United States , www.census.gov [dostęp 2021-06-11] (ang.).
  10. Data Center Results , apps.mla.org [dostęp 2019-02-03].
  11. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles – DP05 , data.census.gov [dostęp 2021-03-01].
  12. 2019: ACS 1-Year Estimates Detailed Tables – TableID: B04006 , data.census.gov [dostęp 2021-03-01].
  13. Adults in Texas . Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-02-03].
  14. a b State Membership Report . The ARDA. [dostęp 2019-02-03].
  15. QuickLists , www.thearda.com [dostęp 2021-06-05].
  16. a b Lam Cao and Robert P. Tate: Gross Domestic Product by State, Annual Statistics for (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  17. Gross Domestic Product by State: Fourth Quarter and Annual 2016 (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2017-10-30].
  18. Per capita Real Gross Domestic Product (GDP) of the United States in 2016, by state (ang.). The Statistics Portal. [dostęp 2017-10-30].
  19. Texas – State Energy Profile Analysis – U.S. Energy Information Administration (EIA) , www.eia.gov [dostęp 2021-03-04].
  20. Texas , deathpenaltyinfo.org [dostęp 2020-05-18] (ang.).
  21. Olivia Drost, „Austin to minidolina krzemowa” – Polak o życiu w Teksasie , podroze.onet.pl, 9 października 2018 [dostęp 2020-05-18] (pol.).
  22. TEX PE. CODE ANN. § 9.42 : Texas Statutes – Section 9.42: Deadly Force To Protect Property (ang.).
  23. Tom Dart, Texas clings to unconstitutional, homophobic laws – and it’s not alone , theguardian.com, 1 czerwca 2019 [dostęp 2020-05-18] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Teksas&oldid=65812227

Menu nawigacyjne


<



Facebook Twitter WhatsApp Telegram e-mail





Kategorie: Teksas




Informacje na dzień: 07.01.2022 01:17:48 CET

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.