Rzeka - pl.LinkFang.org

Rzeka




Zobacz też: inne znaczenia.

Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Spis treści

Etymologia


Polski wyraz rzeka ma swoje odpowiedniki w innych językach słowiańskich (ros. река, bułg. река, serb.-chorw. rijeka itd.) wyrazy pokrewne występujące w innych językach indoeuropejskich, spokrewnione m.in. z ind. rïti, staroind. rayas, lac. rivus, franc. rivière, ang. river, morfemy rdzenne wymienionych wyrazów to kontynuanty języka praindoeuropejskiego rdzenia rei-, występującego obocznie z roi- (płynąć, ciec), etymologicznie łączą się z wyrazami roić się i zdrój[1].

Klasyfikacja rzek


Ze względu na długość i wielkość dorzecza

Ze względu na ciągłość zasilania

Inne

Podziału rzek można dokonać na podstawie dominujących gatunków ryb, które ze względu na swe specyficzne wymagania w stosunku do środowiska zasiedlają określone odcinki rzek. Podział ten obowiązuje tylko dla rzek europejskich. Wyróżniamy 5 krain:

Rzekę w przekroju dzieli się na:

Wszystkie te strefy pozostają w ścisłych związkach. Z biegiem rzeki zmienia się charakterystyka koryta rzecznego, prędkość prądu. Zmienia się również struktura biocenozy. Powstaje poziomy podział cieku wzdłuż jego biegu.

Budowa rzeki


Początek rzeki może mieć formę źródła lub obszaru źródliskowego, choć nierzadko zdarza się, że rzeka powstaje z połączenia kilku mniejszych potoków lub wypływa z jeziora, lodowca lub bagna. Zasilana jest wodami z opadów atmosferycznych, a także przez wody podziemne. Rzeka stała uchodzi do innej rzeki, jeziora, morza lub wysycha przed ujściem do morza. Bardzo wyjątkową, godną odnotowania rzeką jest Onyx – morze jest jej źródłem, a nie celem. Rzeki uchodzące do zbiornika wodnego nazywa się rzekami głównymi, pozostałe to ich dopływy. Rzeka główna wraz z dopływami tworzy system rzeczny.

Bieg rzeki dzieli się zazwyczaj na trzy odcinki: górny, środkowy i dolny, które wyróżnia odmienny udział erozji i akumulacji. Ujście rzeki może mieć charakter lejkowaty (estuarium) bądź delty.

Reżim rzeki (ustrój rzeki) określa przebieg zjawisk hydrologicznych na rzece: zmiany stanów wody (wezbrania, niżówki), zjawiska lodowe itp.

Płynąca woda w rzece powoduje ciągłe jej mieszanie i napowietrzanie. W rzece nie występują uwarstwienia wody, które charakterystyczne są dla jezior.

Obrzeża rzek i starorzeczy zasiedlają wielogatunkowe zbiorowiska roślin wodnych.

Pojęcia charakterystyczne dla rzeki

Badaniem rzek zajmuje się dział hydrologiipotamologia.

Badanie jakości wód w rzekach odbywa się w układzie trzystopniowym i obejmuje: sieć krajową, sieci regionalne oraz sieci lokalne. Sieć krajową rzek obejmuje: sieć reperową, sieć podstawową oraz sieć graniczną.

Z siecią rzek związane są zbiorniki zaporowe zabezpieczające przed powodzią, ułatwiające żeglugę, dostarczające energię elektryczną oraz zabezpieczające ludność w wodę pitną.

Stan wody w rzece jest to wzniesienie zwierciadła wody w danym profilu ponad przyjęty umownie poziom odniesienia. Obserwacje prowadzi się na wodowskazach, dlatego poziom odniesienia jest poziomem zerowym podziałki na wodowskazie tzw. zero wodowskazu.

stany rzeczne
stany ekstremalne

Krzywa stanów wody obrazuje wahania stanów wód w zależności od czasu w określonym profilu. Okresowe stany wód (rok, półrocze, okres żeglugi).

Stan wody w rzece informuje o napełnieniu koryta w danym profilu, lecz nie informuje o natężeniu przepływu, a tym samym o dopływie rzecznym. Napełnienie koryta rzeki zależy od natężenia przepływu.

Naturalną regulacja rzek nazywa się regulację, której cel osiąga się przez mało różniące się od naturalnego ukształtowania koryta i tarasów zalewowych. W celu stworzenia nowej „naturalnej” rzeki o parametrach dostosowanych do potrzeb gospodarczych (rolnictwo, ujęcia wody, dopływy, mosty, ochrona brzegów, rekreacja).

Rzekę przystosowaną do żeglugi za pomocą stopni wodnych nazywa się rzeką skanalizowaną[2][3].

Rzeki świata


Najdłuższe rzeki świata

Lp. Rzeka Długość
[km]
Pow. dorzecza
[tys. km²]
Średni przepływ
u ujścia [tys m³/s]
Maks. przepływ
u ujścia [tys m³/s]
Spływ osadów
[mln t/rok]
1. Amazonka (z Ukajali) 7025 7180 120,0 360, 498,0
2. Nil (z Kagerą) 6671 2881 2,3 6,4 110,5
3. Jangcy 6300 1818 34,0 90,2 500,0
4. Missisipi z Missouri 5969 3229 19,0 59,0 500,0
5. Huang He 5464 752 1,5 22,0 380,0
6. Ob (z Irtyszem) 5410 2990 12,7 43,0 15,0
7. Parana (od źródeł Paranaiby) 4380 2970 15,0 65,0 129,0
8. Mekong 4500 810 12,0 30,0 169,6
9. Amur (od źródeł Argunia) 4440 1855 10,9 40,0 24,9
10. Lena 4400 2490 17,0 200,0 15,4
11. Kongo (z Lualabą) 4320 3691 40,0 75,0 64,7
12. Mackenzie (od źródeł Peace) 4240 1760 14,0 15,0
13. Niger 4160 2092 12,0 35,0 67,0
14. Jenisej (od źródeł Małego Jeniseju) 4102 2580 19,8 154,0 13,2
15. Wołga 3530 1360 7,7 52,0 25,8
16. Indus 3180 960 3,8 30,0 435,4
17. Jukon 3180 900 6,3 88,0
18. Dunaj 2888 817 6,4 20,0 67,5
19. Orinoko 2730 994 29,0 55,0 86,5
20. Ganges (z Brahmaputrą) 2700 2055 38,0 2177,2
21. Zambezi 2660 1330 16,0 100,0
22. Murray 2574 1072 0,5 31,9

Według zlewisk systemów oceanicznych

(w nawiasach podano większe dopływy)

Zobacz też


Informacje w projektach siostrzanych
 Multimedia  w Wikimedia Commons
 Cytaty w Wikicytatach
 Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Przypisy


  1. Nowy słownik etymologiczny języka polskiego, Krystyna Długosz-Kurczabowa, 2003, str,. 454; Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiesław Boryś, 2005 str. 532; Stereotypy mieszkają w języku: studia etnolingwistyczne, Jerzy Bartmiński, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 454.
  2. Wiesław Depczyński, Andrzej Szamowski: Budowle i zbiorniki wodne. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 1997, seria: Inżynieria Środowiska. ISBN 83-87012-66-1. (pol.)
  3. Zbigniew Szling, Jan Winter: Drogi wodne śródlądowe. Wrocław: Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1988, seria: skrypt budownictwo. (pol.)

Bibliografia










Kategorie: Rzeki








Informacje na dzień: 27.05.2020 08:28:48 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.