Rzeczownik


Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, czynności, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głównie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczowników całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

W większości języków istnieje jakiś system klasyfikacji rzeczowników. Systemy te to zwykle system rodzajów (niewielka zamknięta liczba kategorii mająca duży wpływ na inne konstrukcje języka) lub system liczników (duża otwarta liczba kategorii mająca ograniczony wpływ na inne konstrukcje, np. przy liczeniu) albo klasy. Większość języków indoeuropejskich ma system rodzajów – od 2 (włoski, francuski, hiszpański), przez 3 (łacina, niemiecki) do nawet 5 (polski). Języki japoński oraz chiński są przykładami języków z systemem liczników.

Spis treści

Język polski


Podział rzeczowników

W języku polskim rzeczowniki według kategorii desygnatów przyjęło się dzielić na:

Przynależność rzeczowników do grupy żywotnych lub nieżywotnych, osobowych i nieosobowych wpływa na ich odmianę.

Rzeczowniki można podzielić także na:

Liczba rzeczownika

Rzeczownik w języku polskim odmienia się współcześnie przez liczby: pojedynczą i mnogą. Dawna liczba podwójna wyszła z użycia, jej ślady zachowały się w języku w formie szczątkowej.

Nie zawsze liczba gramatyczna rzeczownika zgadza się z liczbą opisywanych jednostek. Rzeczowniki zbiorowe, choć występują w liczbie pojedynczej, opisują większą liczbę przedmiotów, np.: zboże, młodzież, brzezina. Rzeczowniki jednostkowe odwołują się w liczbie pojedynczej do jednego desygnatu: człowiek, książka. Niektóre rzeczowniki posiadają jednocześnie znaczenie zbiorowe i jednostkowe, np.: ziarno może być rozumiane jako pojedyncze nasiono, ale też jako cały zapas ziarna.

W wyjątkowych przypadkach zdarza się, że znaczenie rzeczownika zależnie jest od liczby: srebro w liczbie pojedynczej to metal szlachetny, w liczbie mnogiej (srebra) to wyroby ze srebra, srebrna zastawa stołowa[1].

Przeważająca większość rzeczowników posiada zarówno liczbę pojedynczą, jak i mnogą. Jednak niektóre z nich występują tylko w liczbie mnogiej (pluralia tantum), np.: chrzciny, sanie, inne tylko pojedynczej (singularia tantum), np.: miłość (rozumiana jako uczucie).

Rodzaj gramatyczny

Rzeczownik w liczbie pojedynczej występuje w rodzaju męskim, żeńskim lub nijakim.

W liczbie mnogiej rzeczownik można przyporządkować do jednego z dwóch rodzajów gramatycznych:

Zazwyczaj wyznacznikiem rodzaju jest jego forma (końcówka kojarzona z określonym rodzajem). Rzeczowniki żywotne często mają rodzaj naturalny: mężczyźni i samce określa się przy użyciu rodzaju męskiego (np.: Adam, sprzątacz, baran, koń, jeleń), kobiety i samice – żeńskiego (np.: Ewa, sprzątaczka, owca, klacz, łania). Rodzaj nijaki bywa stosowany przy nazywaniu młodych osobników (np.: dziecko, źrebię, szczenię).

Można też spotkać rzeczowniki, które występują jednocześnie w więcej niż jednym rodzaju gramatycznym. Wyróżnia się tu dwie grupy[3]:

Niektóre rzeczowniki w procesie ewolucji języka zmieniały swój rodzaj np.: dzisiaj – ta kometa, w XIX wieku – ten kometa; dzisiaj ten album, w XIX wieku – to album[1].

Esperanto


W esperanto rzeczownik w liczbie pojedynczej zawsze przyjmuje końcówkę -o. Odmienia się przez przypadki (mianownik i biernik) i liczby (pojedyncza zakończona -o i mnoga na -oj)[4].

Zobacz też


Przypisy


  1. a b c Piotr Bąk: Gramatyka języka polskiego: zarys popularny. Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1995, s. 160–166. ISBN 83-214-0923-7.
  2. Rodzaje w języku polskim . [dostęp 2010-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  3. rzeczownik [w:] Słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją W. Doroszewskiego, wyd. XII, Warszawa (1980)
  4. Fundamento de Esperanto – gramatyka . [dostęp 2012-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012–02–04)].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rzeczownik&oldid=65428621

Menu nawigacyjne


<



Facebook Twitter WhatsApp Telegram e-mail





Kategorie: Rzeczownik




Informacje na dzień: 26.11.2021 03:17:56 CET

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.