Prusy Królewskie - pl.LinkFang.org

Prusy Królewskie




Prusy Królewskie
1466-1569
Flaga Herb
Zależne od Polski
Powstanie 19 października 1466
Włączenie do Korony Królestwa Polskiego 1 lipca 1569

Prusy Królewskie (niem. Königlich-Preußen), Prusy Polskie[1] – nazwa prowincji przyłączonej do Polski po wojnie trzynastoletniej postanowieniami pokoju toruńskiego (1466).

Prusy Królewskie obejmowały: Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską, rejony Malborka i Elbląga oraz Warmię, która choć zaliczała się do Prus Królewskich, tworzyła jednak wydzielone władztwo terytorialne podlegające miejscowym biskupom – tzw. dominium warmińskie. Dzieliła się na trzy województwa: pomorskie, chełmińskie i malborskie oraz Księstwo Warmińskie.

Spis treści

Zarząd


Prusy Królewskie początkowo miały autonomię (m. in. odrębna moneta bita w mennicy królewskiej w Toruniu i skarb) i były rządzone przez radę, składającą się z przedstawicieli tzw. stanów pruskich, na czele których stał biskup warmiński. Rada ta podlegała królowi. Dużą rolę w radzie odgrywały najbogatsze miasta, tzw. wielkie miasta pruskie: (Toruń, Gdańsk, Elbląg), które posiadały tam swych przedstawicieli, a także same posiadały dużą autonomię i przywileje prawno-ustrojowe (Korektura pruska).

W sprawach najważniejszych, zwłaszcza podatkowych, zwoływano Ogólne zgromadzenie stanów, które się składało z dwóch izb: ziemskiej (prałaci, urzędnicy ziemscy i szlachta) oraz miejskiej (przedstawiciele mniejszych miast). Dla podjęcia ostatecznych uchwał zbierały się izby połączone.

Na początku XVI wieku ukształtował się prowincjonalny sejm pruski, który składał się z dwóch izb: rady (zwanej też senatem) oraz izby niższej, w skład której wchodzili:

Wielkie miasta pruskie − w ramach systemu parlamentarnego prowincji − wykonywały specjalne zadania: Toruń sprawował pieczę nad archiwum, Elbląg miał w swej gestii pieczęć, a nadto wszystkie trzy miasta wysyłały na obrady sejmiku generalnego − obok oficjalnych delegatów, którymi byli burmistrz i jeden z rajców − także towarzyszących im sekretarzy. Ci ostatni sporządzali dokumenty, tzw. lauda będące uchwałami sejmiku[2]

W roku 1658 król zwołał sejmik generalny (i to dwukrotnie) do Gdańska. Było to czymś wyjątkowym, bowiem sejmiki zwoływano zazwyczaj w Grudziądzu lub Malborku. Na pierwszej sesji na przełomie kwietnia i maja podjęto uchwałę o sporządzeniu nowej pieczęci ziem pruskich, bowiem pieczęć oryginalna znajdowała się w okupowanym przez Szwedów Elblągu. Pieczęć wykonano na koszt władz Gdańska, któremu przyznano przechowywanie jej „po wsze czasy”. Spór o prawo do pieczęci trwał do roku 1661 i zakończył się zwróceniem jej Elblągowi[3]

Historia


Ziemie Pomorza Gdańskiego pozostawały w związkach z Polską. Po opanowaniu Polski przez Wacława II znalazły się w granicach jego władztwa. W 1305 r. Wacław III przekazał Pomorze Gdańskie Brandenburgii w zamian z Miśnię, a w 1307 r. pomorscy Święcowie złożyli Brandenburgii hołd lenny. W następnym roku Brandenburczycy najechali Pomorze, a nowy król Polski Władysław Łokietek zwrócił się o pomoc do krzyżaków. Krzyżacy wypędzili najeźdźcę, ale nie oddali Pomorza Polsce, zaś w 1310 r. spłacili Brandenburgię kwotą 10 tys. grzywien i przekazaniem jej ziemi słupskiej i sławieńskiej[4].

W wyniku wojny trzynastoletniej z lat 1454-1466 Pomorze Gdańskie oraz okoliczne tereny (m.in. Warmia) przeszły pod władzę Polski pod nazwą Prus Królewskich[5].

W roku 1569 na sejmie lubelskim Prusy Królewskie zostały inkorporowane do Korony. Rada przekształciła się w sejmik generalny, a jej senatorowie i posłowie weszli do Sejmu[6]. Sejmik Generalny, zwany też „generałem pruskim”, składał się – inaczej niż inne sejmiki generalne – z dwóch izb i stanowił najwyższy organ autonomiczny Prus Królewskich. Przewodniczył mu biskup warmiński, a w razie jego nieobecności biskup chełmiński. Tak rozpoczęła się integracja polityczna i gospodarczo-społeczna tych ziem z Rzecząpospolitą, choć zachowały one odrębny skarb pruski i prawo sądowe chełmińskie, a od 1598 roku odrębną kodyfikację – Korekturę pruską.

W roku 1637 − po wymarciu dynastii zachodniopomorskich Gryfitówziemie lęborska i bytowska, które były jako lenno we władaniu tych książąt od roku 1455, zostały wcielone do Prus Królewskich. W roku 1657, na mocy traktatów welawsko-bydgoskich, zostały przekazane Brandenburgii, formalnie jako lenno Polski (do 1772), ale w rzeczywistości je utracono.

W pierwszym rozbiorze Polski (1772) prawie całe Prusy Królewskie zostały zagarnięte przez Królestwo Pruskie (bez Gdańska i Torunia, które stracono w drugim rozbiorze Polski w 1793 roku). W latach 1808-1824 i 1877-1918 tworzyły osobną prowincję pruską – Prusy Zachodnie (niem. Westpreussen), w skład której wchodziły dawne Prusy Królewskie (bez Warmii) wraz z częścią dawnej Wielkopolski i skrawkiem Prus Książęcych.

Postanowieniami pokoju wersalskiego (1919) zwrócono Polsce w roku 1920 część Prus (woj. pomorskie), część wcielono do Prus Wschodnich jako rejencję Prusy Zachodnie (niem. Regierungsbezirk Westpreussen), z części utworzono Wolne Miasto Gdańsk, a z części powstała nowa prowincja pruska – Marchia poznańsko-zachodniopruska (niem. Grenzmark Posen-Westpreussen).

Zobacz też


Przypisy


  1. Od koronacji Fryderyka III w 1701 roku na króla w Prusach, częściej stosowano nazwy Prusy Polskie, dla uniknięcia pomylenia dwu terytoriów, jednego należącego do Korony polskiej, drugiego we władaniu Hohenzollernów, Rozkwit i upadek I Rzeczypospolitej pod redakcją Richarda Butterwicka, Warszawa 2010, s. 145.
  2. Cieślak 1993 ↓, s. 200.
  3. Cieślak 1993 ↓, s. 201.
  4. Władysław Łokietek, [w:] Mariusz Trąba, Lech Bielski, Jacy byli i jak żyli władcy i królowie Polski, Warszawa: Reader’s Digest Przegląd Sp. z o.o., 2005, s. 251, ISBN 83-60123-13-6 (pol.).
  5. Kazimierz IV Jagiellończyk, [w:] Mariusz Trąba, Lech Bielski, Jacy byli i jak żyli władcy i królowie Polski, Warszawa: Reader’s Digest Przegląd Sp. z o.o., 2005, s. 328-330, ISBN 83-60123-13-6 (pol.).
  6. Daniel Stone, The Polish-Lithuanian State, 1386-1795, University of Washington Press, 2001, s. 64, ISBN 0-295-98093-1 (ang.).

Bibliografia


Linki zewnętrzne










Kategorie: Prusy Królewskie








Informacje na dzień: 28.05.2020 04:12:53 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.