Polis - pl.LinkFang.org

Polis




Ten artykuł dotyczy greckiej formy wspólnoty. Zobacz też: gwiazda Polis.

Polis (gr. πόλις l.mn. πόλεις poleis, pierwotnie „miejsce warowne”) – forma państwa w starożytnej Grecji. Słowo to przyjęło się tłumaczyć jako miasto-państwo, jest to jednak wybór niezbyt precyzyjny[1][2][3][4], gdyż sugeruje istnienie państwowego aparatu władzy oraz wskazuje na niewielki zajmowany obszar (miasto) jako cechę charakterystyczną[2]. Tymczasem istotą polis (w formie dojrzałej występującej w epoce klasycznej) jest sposób sprawowania władzy – to niezależna wspólnota obywateli, którzy rządzą się sami, nie tworząc oderwanych od społeczeństwa struktur państwowych (brak jest reprezentacji politycznej)[2]. Wspólnota ta zamieszkiwała określony obszar (zwykle składający się z ośrodka miejskiego i okolicznych terenów wiejskich)[1], połączona była językiem, pielęgnowanymi kultami religijnymi i wyznawanymi wartościami moralnymi[3].

Spis treści

Formowanie się miast w starożytnej Grecji


Początki epoki archaicznej to okres kiedy w świecie greckim kształtowały się miasta (z wieków ciemnych pochodzą ślady tylko niewielkich osad)[5]. Proces ten był zróżnicowany geograficznie, w niektórych regionach (centralny i północno-zachodni Peloponez, północna i zachodnia Grecja) ludność długo jeszcze żyła w strukturach prawdopodobnie o charakterze plemiennym, zwanych przez Greków ethne (ludy)[6][1]. Miasta powstały zwykle w miejscach o długiej tradycji osadniczej (sięgającej często czasów mykeńskich), najczęściej u podnóża warownego wzniesienia zapewniającego możliwość obrony w czasie ataku[1]. Centralnym punktem była agora – plac służący zgromadzeniom i wymianie handlowej, nie tylko mieszkańcom miasta, ale i ludziom z okolicy[5]. Przykładem takiego miasta z wczesnego okresu archaicznego jest dobrze przebadana archeologicznie stara Smyrna (w zachodniej Azji Mniejszej), która po zniszczeniu ok. 700 roku p.n.e. została odbudowana według powyższych założeń. Zabudowa nie musiała być zwarta, miasto mogło być otoczone palisadą, później murami. Z biegiem czasu postępowało zróżnicowanie ekonomiczne mieszkańców miast. Na określenie miasta Grecy używali zamiennie słów asty (pierwotne znaczenie: miejsce zamieszkania) lub polis (pierwotnie: miejsce ufortyfikowane, gród)[5].

Kształtowanie się polis i formy rządów


Kształtowanie się pojęcia polis było związane z powstawaniem i rozwojem miast po okresie wieków ciemnych[1]. Data jego wyłonienia się (z pewnością był to długi proces) jest wciąż przedmiotem dyskusji, jednak większość badaczy zgadza się, że na bardziej rozwiniętych terenach Grecji mamy już z nim do czynienia w VIII wieku p.n.e.[1][7] Niewiele wiadomo o charakterze polis u zarania okresu archaicznego. Duża rolę zapewne odgrywały fratrie, a największy wpływ na podejmowane decyzje mieli arystokraci[8]. Społeczności przewodził król (zwany basileus) lub królowie, których władza była mocno ograniczona przez możnych. W rozwiniętej epoce archaicznej władza królewska zanikła w większości polis (wyjątkami były m.in. Sparta, Kyrene, Argos) i proces ten przebiegał raczej bez większych konfliktów[8]. Dominującą formą rządów stała się oligarchia, później zastępowana niekiedy przez rządy tyranów (np. Periander w Koryncie, Pizystratydzi w Atenach), zdobywających władzę zwykle dzięki szerokiemu poparciu społecznemu. W V wieku p.n.e. coraz liczniejsze poleis rządzone były demokratycznie.

Przyczyny powstania polis


Otwartą kwestią są przyczyny, które spowodowały powstanie w Grecji właśnie takiej formy ustroju politycznego. Wymienia się tutaj ukształtowanie geograficzne – liczne wyspy, półwyspy, łańcuchy górskie sprzyjały izolacji grup ludności. Jednak istnieją przykłady przeczące temu wyjaśnieniu – na równinnej Beocji powstało dwanaście niezależnych polis (choć przewodniczyły im najsilniejsze Teby), z kolei górzysta Attyka była jednym państwem[1][6]. Innym czynnikiem mógł być długi okres braku poważnego zagrożenia zewnętrznego (do czasu pojawienia się w Azji Mniejszej Persów w połowie VI wieku p.n.e.), które zwykle prowadzi do konsolidacji politycznej[6]. Niektórzy wskazują też na wpływ okresu migracji ludności po upadku kultury mykeńskiej[9].

Polis wobec innych polis


Modelowa polis miała być niezależna politycznie, ale w praktyce miasta nie żyły w izolacji. Duże, ważniejsze miasta-państwa wpływały na decyzje mniejszych, sąsiadujących z nimi. Silniejsze polis często podporządkowywały sobie słabsze państwa, sprawowały nad nimi przywództwo (hegemonię). Miasta będące mniejszymi, często nie mogły konkurować z potężnymi ośrodkami, takimi jak Ateny czy Sparta, nie tylko pod względem militarnym (nie bez znaczenia była liczba obywateli polis), lecz także kulturowym.

Zobacz też


Zobacz hasło polisWikisłowniku

Przypisy


  1. a b c d e f g Jaczynowska, Musiał i Stępień 2008 ↓, s. 251-253.
  2. a b c Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 133-134.
  3. a b Mrozewicz 1999 ↓, s. 97-100.
  4. Ewa Wipszycka, O Państwie, które Państwem nie było, czyli Polis Starożytnych Greków.
  5. a b c Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 128.
  6. a b c Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 137-138.
  7. Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 132-133.
  8. a b Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 138-139.
  9. Mrozewicz 1999 ↓, s. 74.

Bibliografia










Kategorie: Związki miast | Prawo starożytnej Grecji








Informacje na dzień: 28.05.2020 03:51:19 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.