Hanyu pinyin - pl.LinkFang.org

Hanyu pinyin


(Przekierowano z Pinyin)



Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „pinyin”. Zobacz też: inne znaczenia
Hanyu pinyin
Nazwa chińska
Pismo uproszczone 汉语拼音
Pismo tradycyjne 漢語拼音
Hanyu pinyin Hànyǔ pīnyīn
Wade-Giles Han-yü p’in-yin

Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.

Hanyu pinyin został opracowany przez Komitet Reformy Języka z Zhou Youguangiem na czele[1] w 1956 i zatwierdzony przez rząd chiński w 1958 roku[2]. Jego celem było upowszechnienie wymowy putonghua i pomoc w nauce znaków chińskiego pisma[3]. Do szerszego użytku wprowadzony został dopiero w 1979 r., po otwarciu Chin na świat. Miał zastąpić starsze metody transkrypcji:

Zamierzenie to się powiodło. Obecnie pinyin jest akceptowany przez większość międzynarodowych instytucji (m.in. ONZ), jako system transkrypcji współczesnego języka chińskiego ogólnonarodowego. W 1979 roku Rada Państwa ChRL podjęła decyzję o wyłącznym stosowaniu transkrypcji hanyu pinyin w publikacjach dyplomatycznych i tłumaczeniach na języki obce[3]. W 1981 roku Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) na wniosek ONZ zaadaptowała pinyin jako jedyny sposób romanizacji współczesnego chińskiego[4]. Pinyin wyparł wcześniejsze systemy transkrypcji, m.in. angielski system Wade-Gilesa. W języku angielskim stara angielska forma nazwy PekinuPeking została wyparta przez zapis w pinyin – Beijing.

Pinyin jest stosowany przy zapisie chińskich nazw i nazwisk, stosuje się go również w publikacjach prasowych i fachowych, a także w słownikach oraz podręcznikach putonghua dla cudzoziemców. Wypiera powoli systemy lokalne stosowane w Hongkongu, Makau i Singapurze. Przez długi czas nie przyjęto go natomiast na Tajwanie, gdzie królował angielski system Wade-Gilesa. Z dniem 1 stycznia 2009 r. również Tajwan przeszedł oficjalnie na system hanyu pinyin[5].

W Chinach pinyin jest również nauczany w szkołach podstawowych, co ma pomagać w opanowaniu putonghua. Większość dzieci używa bowiem w domu lokalnego dialektu. Opanowanie pinyinu ułatwia dzieciom także naukę języków europejskich, z drugiej strony przyspiesza proces inkorporacji łacińskich liter do pisma chińskiego.

Nazwa hanyu pinyin oznacza zapis fonetyczny języka chińskiego (pełna nazwa: 漢語拼音方案 hànyǔ pīnyīn fāng’àn – schemat fonetyzacji języka chińskiego) i bywa często skracana do samego słowa pinyin (dosł. „składanie dźwięków [w słowa]”, od 拼 „łączyć coś w całość, składać”, 音 „dźwięk/dźwięki”). Chociaż najczęściej chodzi właśnie o hanyu pinyin, warto pamiętać, że istnieją inne pinyiny, m.in. opracowany w 2000 r. na Tajwanie tongyong pinyin.

Spis treści

Zasady pisowni


Oryginalny pinyin używa następujących liter: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, w, x, y, z – wszystkich liter alfabetu łacińskiego oprócz v , gdyż w standardowym języku mandaryńskim dźwięk ten nie występuje. Do tej puli często dodaje się także literę ü, która precyzuje o jaki dźwięk chodzi w lu i nu (występują po dwa warianty lu/lü oraz nu/nü). Komputerowe systemy wprowadzania znaków chińskich przy pomocy pinyinu zastępują zwykle literę ü literą v, stąd dość często spotyka się takie właśnie użycie litery v w różnego typu tekstach chińskich (gdzie pinyin jest stosowany np. do transkrypcji tytułu), co jest błędem, ponieważ litera v nie występuje w pinyinie.

W podręcznikach do nauki putonghua, słownikach oraz publikacjach fachowych stosuje się również oznaczenia tonów, które zmieniają znaczenie danej sylaby. Tony można zapisywać przy pomocy znaków diakrytycznych, które na przykładzie sylaby ”ma” wyglądają odpowiednio: mā, má, mǎ, mà. Inny system polega na użyciu cyfr: ma1, ma2, ma3 i ma4. Sylaby nieintonowane (tzw. piąty ton) w obu wariantach pozbawione są dodatkowych oznaczeń.

W pinyinie wyrazy kilkusylabowe pisane są łącznie, bez kresek (”-”) czy spacji. Częsty błąd polega na pisowni rozdzielnej, np. Mao Ze Dong, zamiast prawidłowego Mao Zedong (patrz też: chińskie nazwiska). System ten ma jednak jedną wadę: prawidłowa wymowa wymaga umiejętności podzielenia słowa na sylaby, co wymaga znajomości podstaw mandaryńskiego. Ponadto definicja słowa w języku chińskim jest kwestią sporną wśród językoznawców. Są jednak zbitki, których jednoznacznie podzielić się nie da, dlatego wówczas stosuje się apostrof, który w publikacjach niefachowych jest na ogół pomijany, np. Yan'an (w odróżnieniu od "yanan"; zapis "yanan" wskazywałby na wystąpienie innych sylab: "ya-nan"), Xi’an (zapis bez apostrofu wskazywałby, że chodzi o jedną sylabę "xian") itd.

Przybliżona wymowa dla Polaków


Pinyin najlepiej traktować tak jak łaciński zapis języka obcego, tj. francuski, angielski czy hiszpański. Oznacza to, że jego poprawna wymowa wymaga opanowania podstaw fonologii putonghua, które w przeciwieństwie do np. fonologii języka angielskiego – nie są w Polsce powszechnie znane. Prawidłowa wymowa pinyinu jest dla Polaków łatwiejsza niż dla Anglików, pod warunkiem, że nie będą próbowali czytać pinyinu z angielską manierą. Dzieje się tak dlatego, że putonghua obfituje w „szeleszczące” głoski podobne do polskich, tj. ś, dź, ć itd., które w angielskim nie występują.

Problem w wymowie mogą stanowić dźwięki, które w polskim nie występują, jak ü czy spółgłoski przydechowe.

Tabela. Głoski hanyu pinyin

Nagłos Przybliżona wymowa
b p
c ch
ch czh
d t
f f
g k
h h
j ć
k kh
l l
m m
n n
p ph
q ćh (ćś[6])
r ż albo amerykańskie r[7]
s s
sh sz
t th
w ł zwałczone
x ś
y j
z c
zh cz
Końcówki Przybliżona wymowa
a, -a a
o, -o o
e, -e e
y, -i i
wu, -u u
yu, -ü ü
e, -e e
-i (gdy stoi po zh-, ch-, sh-, z-, c-, s-, r-) y
ai, -ai aj
ei, -ei ej
ao, -ao
ou, -ou
en, -en en
ye, ie je
an, -an an
ang, -ang
ying, -ing
you, -iu joł
eng, -eng
weng, -ong
ya, -ia ja
yao, -iao jał
yan, -ian jen
yin, -in jin
yang, -iang jaŋ
yong, -iong joŋ
er, -er er
wa, -ua ła
wo, -uo ło
wai, -uai łaj
wei, -ui łej
wan, -uan łan
wen, -un łen
wang, -uang łaŋ
weng, -ueng łeŋ
yue, -üe üe
yuan, -üan üan
yun, -ün ün

Spolszczanie pinyinu


Niektórzy poznawszy podstawy wymowy pinyinu próbują go spolszczać, co ma na ogół opłakane skutki, bo bardzo utrudnia identyfikację nazw i nigdy nie jest precyzyjne. Przykładowo imię Mao Zedonga można bowiem spolszczyć jako Dzedung, Cedung, Dzetung, Cetung itd., a żaden z wariantów nie jest lepszy od innych.

Kolejny błąd polega na spolszczaniu pinyinu tak, jakby był on pisownią anglojęzyczną, np. Chongqing na "Czongking", podczas gdy przybliżona chińska wymowa to "czhung–ćhing".

Warto jednak pamiętać, że istnieje pula nazw własnych i nazwisk, które mają spolszczoną formę, na ogół pochodzącą z innych transkrypcji, m.in. Wade'a-Gilesa, czy rosyjskiej. Stosowanie tych nazw jest zalecane ze względu na uzus (patrz: poniższa tabela). Porównaj: Polska transkrypcja sinologiczna.

Pinyin Wymowa Polska pisownia Pinyin Wymowa Polska pisownia Pinyin Wymowa Polska pisownia
Beijing pej-ćiŋ Pekin Guangzhou kłaŋ-czoł Kanton Shanghai szaŋ-haj Szanghaj
Jiang Jieshi ćjaŋ ćje-szi Czang Kaj-szek Sun Zhongshan słen czuŋ-szan Sun Jat-sen Kongzi/Kongfuzi khuŋ-ci / khuŋ-fu-ci Konfucjusz
hongweibing huŋ-łej-piŋ hunwejbin Nanjing nan-ćiŋ Nankin Sichuan si-czhłan Syczuan

Wymowa IPA


Nagłos Wygłos Wygłos
pinyin IPA pinyin IPA pinyin IPA
b p a a o o
c ʦʰ ai ai ong
ch tʂʰ an an ou əu
d t ang u u
f f ao au ua ua
g k e ə uai uai
h x ei ei uan uan
j ʨ en ən uang uaŋ
k eng əŋ uei uei
l l er ər uen uən
m m ê ɛ ueng uəŋ
n n i i ui uei
p -i ɪ un uən
q ʨʰ ia ia uo
r ʐ ian ian ü y
s s iang iaŋ üan yan
sh ʂ iao iau üe
t ie ün yn
w w in in ün yn
x ɕ ing
y j iong
z ʦ iou iəu
zh iu iəu

Zobacz też


Przypisy


  1. Father of pinyin (ang.). china.org.cn, 26 marca 2009. [dostęp 30 stycznia 2011].
  2. Pinyin celebrates 50th birthday (ang.). china.org.cn, 11 lutego 2008. [dostęp 30 stycznia 2011].
  3. a b Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13407-5.
  4. Wiesław Olszewski: Chiny. Zarys kultury. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2003. ISBN 83-232-1272-4.
  5. Gov’t to improve English-friendly environment (ang.). chinapost.com.tw, 18 września 2008. [dostęp 30 stycznia 2011].
  6. Wymowa "ćś" jest dobrym przybliżeniem, ze względu na upodobnienie, któremu ulega przydech po głosce "ć"
  7. (zależnie od mówiącego)

Bibliografia










Kategorie: Transkrypcje języka chińskiego | Standardy ISO








Źródło: Wikipedia - https://pl.wikipedia.org/wiki/Hanyu pinyin (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.


Informacje na dzień: 27.05.2020 09:15:41 CEST - Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.