Międzynarodowy alfabet fonetyczny - pl.LinkFang.org

Międzynarodowy alfabet fonetyczny




Ten artykuł dotyczy zapisu fonetycznego. Zobacz też: artykuł dotyczący systemu telekomunikacji noszącego nazwę „alfabet fonetyczny ICAO”. Na tę stronę wskazuje także przekierowanie „IPA”. Zobacz też: IPA (ujednoznacznienie)
Międzynarodowy alfabet fonetyczny

skrót IPA zapisany przy pomocy MAF
Charakterystyka
Rodzaj pismo fonetyczne
Typ system alfabetyczny
Kierunek pisma od lewej do prawej
Języki pisma Używany do transkrypcji fonetycznej dla wszystkich języków
Czas używania od 1888
Kodowanie
ISO 15924 Latn, 215
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Międzynarodowy alfabet fonetyczny[a] (skrót MAF) – system alfabetyczny transkrypcji fonetycznej oparty w większości na alfabecie łacińskim. Został opracowany pod koniec XIX wieku przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jaka ustandaryzowana reprezentacja dźwięków we wszystkich językach mówionych[1]. MAF używany jest w leksykografii, nauczycieli i studentów języka obcego, językoznawców, logopedów, piosenkarzy, aktorów, twórców języków sztucznych oraz tłumaczy[2][3]

Jest on szeroko stosowanym środkiem standaryzacji zapisu fonetycznego dla wszystkich języków świata. Większość znaków została zaczerpnięta wprost z alfabetu łacińskiego lub stworzona na jego podstawie, część pochodzi z alfabetu greckiego, a część została stworzona specjalnie na jego potrzeby.

MAF jest wynikiem wieloletniej pracy fonetyków zrzeszonych w Międzynarodowym Towarzystwie Fonetycznym, założonym w Paryżu w 1886 roku. Zarówno Towarzystwo, jak i stworzony przez nie alfabet znane są pod nazwą IPA (jest to skrótowiec od International Phonetic Association). W ciągu swego istnienia alfabet IPA był kilkakrotnie zmieniany. Znaczne modyfikacje wprowadzono w 1989 roku, po konferencji w Kilonii. Następne zmiany przyniósł rok 1993. Najnowsza wersja alfabetu została opublikowana w roku 2005.

Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne zaleca, by transkrypcję fonetyczną umieszczać w nawiasach kwadratowych: „[ ]”. Z kolei transkrypcja fonemiczna powinna być umieszczana między ukośnikami: „/ /”.

Spis treści

Samogłoski


Poniżej przedstawiono samogłoski kardynalne wpisane w tak zwany czworokąt samogłosek. Pokazuje on względną wysokość i tylność (ang. backness) samogłosek, nie jest jednak w stanie pokazać ich zaokrąglenia. Dlatego na poniższym rysunku przyjęto konwencję, że gdy symbole występują w parach, symbol z prawej strony oznacza samogłoskę zaokrągloną, natomiast symbol z lewej strony samogłoskę niezaokrągloną[4].

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte
Prawie przymknięte
Półprzymknięte
Średnie
Półotwarte
Prawie otwarte
Otwarte

Uwagi


Spółgłoski płucne


Pojedyncza artykulacja[15]

Podział w kolumnach według miejsca artykulacji; w rzędach według sposobu artykulacji. Spółgłoski umieszczone po lewej stronie komórek tabeli są bezdźwięczne, po prawej – dźwięczne.

Dwu-
wargowe
War-
gowo-
zębowe
Zębowe Dzią-
słowe
Zadzią-
słowe
Retro-
fleksyjne
Podnie-
bienne
Miękko-
podnie-
bienne
Języcz-
kowe
Gar-
dłowe
Nagło-
śniowe
Krta-
niowe
Nosowe m ɱ n ɳ̊ ɳ ɲ̊ ɲ ŋ̊ ŋ ɴ  
Zwarte p b p̪ b̪ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ   ʡ ʔ  
Szczelinowe ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ
Aproksymanty β̞ ʋ̥ ʋ ɹ̥ ɹ ɻ̊ ɻ j ɰ̊ ɰ       ʔ̞
Drżące ʙ̥ ʙ r * ʀ̥ ʀ я*  
Uderzeniowe ⱱ̟ ɾ̥ ɾ ɽ̊ ɽ   ɢ̆   ʡ̯  
Boczne szczelinowe ɬ ɮ ɭ̊˔ ɭ˔ ʎ̝̊ ʎ̝ ʟ̝̊ ʟ̝    
Boczne aproksymanty l ɭ̊ ɭ ʎ̥ ʎ ʟ̥ ʟ ʟ̠ 
Boczne uderzeniowe   ɺ ɭ̆ ʎ̆ ʟ̆    

Uwagi:

Koartykulacja[17]

ʍ Półotwarta wargowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna
w Półotwarta wargowo-miękkopodniebienna
ɥ Półotwarta wargowo-podniebienna
ɕ Szczelinowa dziąsłowo-podniebienna bezdźwięczna
ʑ Szczelinowa dziąsłowo-podniebienna dźwięczna
ɧ Szczelinowa zadziąsłowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna
ɫ Półotwarta boczna zębowa welaryzowana

Spółgłoski niepłucne[18]


Mlaski Iniektywne Ejektywne
ʘ Dwuwargowy ɓ Dwuwargowa ʼ Na przykład:
ǀ Laminalny dziąsłowy („zębowy”) ɗ Dziąsłowa Dwuwargowa
ǃ Apikalny (za)dziąsłowy („retrofleksyjny”) ʄ Podniebienna Dziąsłowa
ǂ Laminalny zadziąsłowy („podniebienny”) ɠ Miękkopodniebienna Miękkopodniebienna
ǁ Boczny dziąsłowy („lateralny”) ʛ Języczkowa Szczelinowa dziąsłowa

Afrykaty i spółgłoski podwójnie artykułowane


Spółgłoski zwarto-szczelinowe (afrykaty) oraz spółgłoski z podwójną artykulacją są w IPA reprezentowane przez dwa znaki połączone łuczkiem. Alternatywnie, dla niektórych afrykat można użyć jednego znaku – ligatury.

Łączenie Ligatura Opis
t͡s ʦ afrykata dziąsłowa bezdźwięczna
d͡z ʣ afrykata dziąsłowa dźwięczna
t͡ʃ ʧ afrykata zadziąsłowa bezdźwięczna
d͡ʒ ʤ afrykata zadziąsłowa dźwięczna
t͡ɕ ʨ afrykata dziąsłowo-podniebienna bezdźwięczna
d͡ʑ ʥ afrykata dziąsłowo-podniebienna dźwięczna
t͡ɬ  – afrykata boczna dziąsłowa bezdźwięczna
k͡p  – zwarta wargowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna
ɡ͡b  – zwarta wargowo-miękkopodniebienna dźwięczna
ŋ͡m  – nosowa wargowo-miękkopodniebienna

Jednostki suprasegmentalne[19]


ˈ Akcent główny
ˌ Akcent poboczny
ː Długość (samogłoska długa lub geminata)
ˑ Półdługość
˘ Dodatkowa krótkość
. Podział sylabowy
Połączenie międzywyrazowe

Intonacja

| Pauza krótsza
Pauza dłuższa
Intonacja wznosząca
Intonacja opadająca

Tony[20]

Do oznaczania tonów w IPA można używać znaków diakrytycznych albo specjalnych liter tonalnych.

albo ˥ Bardzo wysoki
é albo ˦ Wysoki
ē albo ˧ Średni
è albo ˨ Niski
ȅ albo ˩ Bardzo niski
ě Wznoszący
ê Opadający
e Przesunięcie zstępujące
e Przesunięcie wstępujące

Znaki diakrytyczne[21]


Diakrytyki to małe znaczki umieszczone obok symboli IPA aby pokazać dokładną wymowę[22] „Pod-diakrytyki” (znaczki normalnie umieszczane poniżej symbolu IPA) mogą być umieszczane nad znakiem mającym descender (potocznie nazywany ogonem), e.g. ŋ̊[22].

„Bezkropkowe” i, <ı>, jest używane, kiedy kropka interferowałaby z diakrytykami. Inne symbole IPA mogą występować jako diakrytyki, aby przedstawić fonetyczne szczegóły: (fricative release), (dysząco dźwięczny), ˀa (preglottalizacja), (epentetyczna szwa), oʊ (dyftongizacja). Bardziej zaawansowane diakrytyki pojawiły się w Rozszerzonym IPA dla dokładniejszego zapisania wymowy.

Diakrytyki sylabiczności
ɹ̩ n̩ Zgłoskotwórcze e̯ ʊ̯ Niezgłoskotwórcze
Consonant-release diacritics
tʰ dʰ Przydecha Bez plozji (spółgłoska zatrzymana)
dⁿ Plozja nosowa Plozja boczna
Diakrytyki dźwięczności
n̥ d̥ Bezdźwięczne s̬ t̬ Dźwięczne
b̤ a̤ Dysząco dźwięczneb b̰ a̰ Skrzypiąco dźwięczne
Diakrytyki artykulacji
t̪ d̪ Zębowe t̼ d̼ Językowo-wargowe
t̺ d̺ Apikalne t̻ d̻ Laminalne
u̟ t̟ Wysunięte do przodu i̠ t̠ Wysunięte do tyłu
ë ä Centralizacja e̽ ɯ̽ zbliżenie do szwy
e̝ ɹ̝ ˔ Podwyższenie (ɹ̝ = Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna)
e̞ β̞ ˕ Obniżenie (β̞ = spółgłoska półotwarta dwuwargowa)
Diakrytyki koartykulacji
ɔ̹ x̹ Mniej zaokrąglone ɔ̜ x̜ʷ Bardziej zaokrąglone
tʷ dʷ Labializowane tʲ dʲ Palatalizowane
tˠ dˠ Welaryzowane tˁ dˁ Faryngalizowane
ɫ Welaryzowane lub faryngalizowane
e̘ o̘ Uniesiony korzeń języka e̙ o̙ Obniżony korzeń języka
ẽ z̃ Nosowe ɚ ɝ Rotacyzacja
Uwagi
a Aspiracja spółgłosek dźwięcznych również jest dźwięczna. Wielu lingwistów woli jeden z diakrytyków przeznaczonych do dyszącej dźwięczności.
b Niektórzy lingwiści stosują ten symbol dyszącej dźwięczności tylko do sonorantów i transkrybują obstruenty jako .

Stan głośni może być dokładnie oddany za pomocą diakrytyków. Seria spółgłosek przedniojęzykowych zwartych od otwartej do zamkniętej głośni to (zobacz dźwięczność):

[t] bezdźwięczna [] dysząco dźwięczna
[] luźno dźwięczna [d] „zwykła” dźwięczna
[] sztywno dźwięczna [] skrzypiąco dźwięczna
[ʔt͡] glottalizacja

Powiązanie z fonetyką polską


Orientacyjne odniesienie głosek polskiej wymowy i w konsekwencji liter polskiego alfabetu do alfabetu IPA znajduje się w dodatku do polskiego wikisłownika – odsyłacz jest podany obok z prawej strony.

Uwagi


  1. W polskich opracowaniach często można spotkać się z angielską nazwą International Phonetic Alphabet oraz skrótem IPA, czasami również z francuską nazwą Alphabet phonétique international (API)

Przypisy


  1. International Phonetic Association 1999 ↓, s. 3.
  2. MacMahon 1996 ↓.
  3. Wall 1989 ↓.
  4. International Phonetic Association: Handbook of the International Phonetic Association. Cambridge University Press. ISBN 0-521-63751-1.
  5. a b IPA 1999 ↓, s. 167.
  6. IPA 1999 ↓, s. 13, 169–170.
  7. Cruz-Ferreira 1999 ↓, s. 127.
  8. a b IPA 1999 ↓, s. 166.
  9. Grønnum 1998 ↓, s. 100.
  10. Basbøll 2005 ↓, s. 46.
  11. UPSID SEBEI . [dostęp 2016-02-16].
  12. Verhoeven 2007 ↓, s. 221.
  13. Choć Verhoeven pierwsze dwie samogłoski zapisuje jako /æː/ i /aː/, to z czworokątu samogłoskowego na stronie 221 wynika jasno, że mają dokładnie ten sam stopień otwarcia (całkowicie otwarty), /æː/ jest całkowicie przednie, /aː/ jest centralne, a /ɑː/ całkowicie tylne.
  14. Keating 2012 ↓, s. 245.
  15. IPA: Pulmonic (ang.). [dostęp 2013-06-26].
  16. http://std.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/N2945.pdf ISO/IEC JTC 1/SC 2/WG 2 Proposal summary form to accompany submissions for additions to the repertoire of ISO/IEC 10646; JTC1/SC2/WG2 N2945.
  17. IPA: Symbols (ang.). [dostęp 2013-10-04].
  18. IPA: Non pulmonic (ang.). [dostęp 2013-06-26].
  19. IPA: Suprasegmentals (ang.). [dostęp 2013-06-26].
  20. IPA: Tones (ang.). [dostęp 2013-06-26].
  21. IPA: Diactrics (ang.). [dostęp 2013-06-26].
  22. a b International Phonetic Association, Handbook, p. 14-15.

Bibliografia


Linki zewnętrzne










Kategorie: Alfabety fonetyczne








Informacje na dzień: 28.05.2020 04:02:18 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.