Meteoryt - pl.LinkFang.org

Meteoryt




Meteoryt – pozostałość ciała niebieskiego (meteoroidu, asteroidy czy komety), które w postaci ciała stałego dotarło do jego powierzchni. Na Ziemi najczęściej meteoryty należą do chondrytów. Badaniem meteorytów i wszystkich aspektów z nimi związanych zajmuje się meteorytyka.

Spis treści

Definicje


Ponieważ pojęcia meteoroidu, meteoru i opisywanego meteorytu są często mylone ze sobą, istotne jest wskazanie różnic pomiędzy nimi:

Meteoroidy są to małe ciała znajdujące się w kosmosie (najdrobniejsze tworzą pył kosmiczny). Na ogół są to fragmenty planetoid powstałych podczas formowania się Układu Słonecznego. Najwięcej meteoroidów krąży między orbitami Marsa i Jowisza. W przestrzeni kosmicznej meteoroidy zderzają się ze sobą przez co ulegają dalszej fragmentacji, wypadają ze swoich orbit i niekiedy wpadają na kurs kolizyjny z Ziemią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, przelatują przez nią z początkową prędkością ok. 20 km/s, a na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20–40 km, rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady nazywa się meteorami. W trakcie hamowania, na skutek wzrostu temperatury, następuje najczęściej całkowite unicestwienie takiego meteoroidu. Jednak czasami, w przypadku większych obiektów, zdarza się, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi i to one właśnie nazywane są meteorytami.

Większe meteoroidy przy wkraczaniu w atmosferę, ze względu na dużą masę i prędkość, rozpadają się i spadają na powierzchnię Ziemi jako „deszcz meteorytowy”. Powierzchnię spadku nazywamy elipsą rozsiania.

Nazewnictwo


Meteoryty otrzymują nazwy zgodnie z miejscem upadku lub znalezienia. Meteoryt po znalezieniu może otrzymać nazwę najbliższego charakterystycznego punktu geograficznego, np. rzeki (np. Meteoryt Willamette), góry, pasma górskiego (np. Meteoryt Sikhote-Alin), jeziora (np. Meteoryt Tagish Lake), miasta (np. Meteoryt Viedma) lub wioski. Nazwy meteorytów nadawane są w języku kraju, w którym spadł i nie podlegają zmianie, nawet jeśli po pewnym czasie zmieniają się nazwy geograficzne miejsca upadku. Jeśli w danym kraju nie używa się alfabetu łacińskiego, nazwa meteorytu zapisywana jest w angielskiej transkrypcji fonetycznej. W przypadku stwierdzenia, że niektóre okazy meteorytów, znalezione w różnym czasie na danym terenie, należą do tego samego spadku (upadek w formie deszczu meteorytowego), nadaje się im jedną wspólną nazwę. Meteoryty znajdowane w jednym miejscu, lecz niekoniecznie należące do tego samego spadku, mogą otrzymywać wspólną nazwę i numer przypisany do konkretnego okazu. Zasadę tę stosuje się na przykład wobec meteorytów znajdowanych na Antarktydzie lub pustyniach w Afryce czy Australii. Przykładami takich meteorytów są: antarktyczne ALHA i Yamato. W latach 60. XX w. polski badacz meteorytów Jerzy Pokrzywnicki postulował zmiany nazw niektórych meteorytów znalezionych na ziemiach polskich, dostosowując ich nazewnictwo do nazw miejscowości obecnie występujących. Przykładem tego jest meteoryt Wilkanówko, który oficjalnie w światowych katalogach zarejestrowany jest jako meteoryt Grüneberg.

Klasyfikacja


Osobny artykuł: Klasyfikacja meteorytów.

Znajdowane na Ziemi meteoryty występują w rozmiarach od drobnych okruchów do bloków kilkumetrowej średnicy.

Tradycyjne klasyfikacje dzieliły meteoryty ze względu na skład. Przykładem takiej klasyfikacji jest klasyfikacja wg G. T. Priora . Ogólnie wg tych klasyfikacji meteoryty dzieli się na:

Skład mineralny:

Nowsze klasyfikacje bazują na procesach w ciałach macierzystych meteorytów: przetopienia i dyferencjacji. Wg klasyfikacji [1] rozróżniamy chondryty (nie przeszły przez proces przetopienia), achondryty prymitywne (powstały z materii stopionej, ale nie przeszły dyferencjacji) i achondryty (przeszły proces przetopienia i dyferencjacji, podobnie jak skały magmowe na Ziemi).

Ponadto związane z impaktami ciał niebieskich są tektyty, powstające ze skał ziemskich w wyniku uderzenia meteorytu. Skały w miejscu uderzenia podlegają także metamorfizmowi impaktowemu.

Pochodzenie


Obserwacje astronomiczne przez sieci stacji naziemnych pozwoliły na określenie orbit spadających meteorytów. Dowodzą one, że większość meteorytów pochodzi spośród kolidujących między sobą planetoid, których orbity przecinają się z orbitą Ziemi. Większość znanych planetoid tworzy pas pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza, ale dość liczną grupę tworzą także planetoidy bliskie Ziemi. Meteoryty HED pochodzą z planetoidy Westa. Pochodzenie pozostałych meteorytów jest trudne do określenia. Bardzo nieliczną grupą są meteoryty przybyłe z Marsa (między innymi słynny meteoryt ALH 84001) i ziemskiego Księżyca. Wiek większości meteorytów szacowany jest na 4,5 miliarda lat. Jest to wiek powstania naszego Układu Słonecznego. Chondryty węgliste to najprymitywniejsze meteoryty; nie podlegały one zmianom składu mineralogicznego od powstania Układu Słonecznego i mogą reprezentować materię, z której utworzyły się planety.

Rozpoznawanie meteorytów


Makroskopowo można zauważyć we wszystkich typach meteorytów tak zwaną skorupę obtopieniową, zwykle koloru czarnego, rzadziej beżowego, w miarę upływu czasu skorupa ta ulega wietrzeniu. Poza tym, typowe są także regmaglipty – rzeźba powierzchniowa uformowana podczas przelotu poprzez atmosferę.

Mikroskopowo najłatwiej od skał ziemskich odróżnić meteoryty klasyfikowane jako chondryty. Meteoryty te zawierają chondry – sferyczne struktury krystaliczne średnicy od submilimetrowej nawet do przekraczającej centymetr, które powstają wyłącznie w warunkach nieważkości i próżni. Ponadto wyróżnia je często wysoka zawartość niklu oraz obecność minerałów, których na Ziemi nie spotykamy jak również niespotykane proporcje zawartości różnych izotopów tlenu. Większość meteorytów (pomijając silnie magnetyczne meteoryty żelazne), wykazują się różnym stopniem magnetyzmu. Pospolite chondryty są łatwe do wykrycia za pomocą silnego magnesu, ale należy uwzględnić też to, że niektóre skały ziemskie również reagują na magnes.

Meteoryty znajdowane poza ziemią


W 1969 roku znaleziono na Księżycu pierwszy pozaziemski meteoryt: Bench Crater. W 1971 roku podczas misji Apollo 15 znaleziono drugi meteoryt na Księżycu: Hadley Rille.

W 2005 roku Opportunity natknął się na żelazny meteoryt na powierzchni Marsa nazwany Heat Shield Rock[2]. W lipcu 2009 roku ten sam łazik znalazł na powierzchni Marsa większy meteoryt nieformalnie nazwany Block Island[3] oraz w październiku Shelter Island. Były to pierwsze meteoryty odkryte na innej niż Ziemia planecie.

Ciekawostki


Zobacz też


Przypisy


  1. Weisberg et al. (2006) Systematics and Evaluation of Meteorite Classification. In, Meteorites and the Early Solar System II, 19-52 (D.S. Lauretta and H.Y. McSween, Eds.), Univ. Arizona press
  2. Meteoryt żelazny na Marsie
  3. Meteoryt w serwisie APOD: Astronomiczne zdjęcie dnia Meteoryt Block Island
  4. Encyklopedia dla dociekliwych 2005
  5. Rafał Pogrzebny, Dorota Kazimierczak: Poznań/ Na Morasku znaleziono meteoryt o wadze 271 kg . Nauka w Polsce, Polska Agencja Prasowa, 2018-02-12. [dostęp 2013-12-28].
  6. 261 kg waży największy znaleziony w Polsce meteoryt ! . Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2013-12-28].

Linki zewnętrzne


Informacje w projektach siostrzanych
 Multimedia  w Wikimedia Commons
 Cytaty w Wikicytatach
 Wiadomości w Wikinews
 Definicje słownikowe w Wikisłowniku



Kategorie: Meteoryty



Źródło: Wikipedia - https://pl.wikipedia.org/wiki/Meteoryt (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0


Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.


Informacje na dzień: 28.05.2020 01:24:17 CEST - Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.