Kserkses I


Ten artykuł dotyczy Kserksesa I. Zobacz też: innych władców o tym imieniu.
Kserkses I
𐎧𐏁𐎹𐎠𐎼𐏁𐎠
Król królów, wielki król, król Persji, król Babilonu, faraon Egiptu

Relief skalny przedstawiający perskiego króla z dynastii Achemenidów, najprawdopodobniej Kserksesa I lub jego ojca Dariusza I Wielkiego, znajdujący się w Muzeum Narodowym Iranu
Szachinszach Imperium Achemenidów
Okres od 486 p.n.e.
do 465 p.n.e.
Poprzednik Dariusz I Wielki
Następca Artakserkses I
Dane biograficzne
Dynastia Achemenidzi
Data urodzenia 518 p.n.e.
Data śmierci 465 p.n.e.
Ojciec Dariusz I Wielki
Matka Atossa
Żona Amestris
Dzieci Artakserkses I, Dariusz, Hystaspis, Amytis, Rodugune

Kserkses I (staropers. 𐎧𐏁𐎹𐎠𐎼𐏁𐎠 Xšaya-ṛšā; ur. ok. 518 p.n.e., zm. 465 p.n.e.) – czwarty[3] szachinszach Imperium Achemenidów, rządzący w latach 486–465 p.n.e. Syn i następca Dariusza I Wielkiego. Najbardziej znany z dowodzenia w 480 p.n.e. drugą perską inwazją na Grecję, zakończoną ostatecznie klęską. Kserkses I jest identyfikowany z występującym w biblijnej Księdze Estery perskim królem Aswerusem[4].

Spis treści

Etymologia imienia


Greckie Xérxēs (lub łacińskie Xerxes, Xerses) jest transliteracją staroperskiego Xšaya-ṛšā. Pierwsza część imienia xšaya, oznacza "rządzącego", natomiast ṛšā, to "bohater, człowiek"[5].

Życiorys


Młodość i objęcie tronu

Kserkses I urodził się ok. 518 p.n.e.[6] jako syn władcy perskiego Dariusza I Wielkiego[7][8] i jego małżonki królowej Atossy, córki Cyrusa II Wielkiego, założyciela Imperium Achemenidów[9].

Według przekazu Herodota starszy brat Kserksesa, Artabazan, przyszedł na świat przed objęciem rządów przez Dariusza i był zrodzony z młodszej żony, więc nie był brany pod uwagę jako przyszły król. Począwszy od ok. 498 p.n.e. Kserkses mieszkał w królewskim pałacu w Babilonie[10].

Podczas gdy Dariusz przygotowywał się do kolejnej wyprawy przeciwko Grecji, w 486 p.n.e. wybuchł bunt w Egipcie, spowodowany nałożeniem wysokich podatków i deportacją rzemieślników do budowy pałaców królewskich w Suzie i Persepolis. Dariusz przed wyruszeniem do Egiptu w celu stłumienia rebelii musiał wybrać swojego następcę, bowiem zgodnie z perską tradycją królowi nie wolno było opuścić kraju, pozostawiając go bez władcy. Na swojego sukcesora wyznaczył właśnie Kserksesa. Dariusz zmarł jeszcze w tym samym roku, przed wyruszeniem do Egiptu[10][11].

Stłumienie buntów w Egipcie i Babilonie oraz umocnienie władzy królewskiej

Po wstąpieniu Kserksesa na tron sytuacja w niektórych regionach perskiego imperium była napięta. Sam władca poprowadził armię do Egiptu, gdzie stłumił antyperskie powstanie. Następnie wyznaczył swojego brata Achemenesa na satrapę tego kraju[9].

W Mezopotamii także panował niepokój. Przynajmniej dwie rewolty w Babilonie skierowane były przeciwko panowaniu Kserksesa. Pierwszy bunt wybuchł w czerwcu lub lipcu 484 p.n.e. i był prowadzony przez człowieka o imieniu Bel-shimanni[12]. Bunt Bel-Shimmaniego był krótkotrwały, dokumenty babilońskie napisane podczas jego panowania dotyczą tylko okresu dwóch tygodni.

Drugi bunt w Babilonie wybuchł dwa lata później pod przywództwem Szamasza-eriby. Począwszy od lata 482 p.n.e. buntownicy, poza samym Babilonem, przejęli kontrolę nad kilkoma pobliskimi miastami, takimi jak Borsippa i Dilbat. Powstanie zostało stłumione ostatecznie dopiero w marcu 481 p.n.e., po długim oblężeniu Babilonu[12]. Dokładna przyczyna niepokojów w Babilonie jest niepewna, mogło to być spowodowane prawdopodobnie podwyżką podatków[9][6]. We wcześniejszym okresie Babilon zajmował szczególną pozycję w Imperium Achemenidów. Po serii buntów Kserkses przestał tytułować się „królem Babilonu” i podzielił wcześniej dużą satrapię babilońską (obejmującą większość terytorium dawnego państwa nowobabilońskiego) na mniejsze podjednostki[10]. Według starożytnych autorów Kserkses zniszczył fortyfikacje i świątynie Babilonu. Ze świątyni E-sagila miał zabrać wykonany ze złota posąg boga Marduka i nakazać go przetopić, z czym nie zgadza się część współczesnych badaczy historii starożytnego Bliskiego Wschodu[13][14].

Wojna przeciwko Grecji

Osobny artykuł: II wojna perska.

Od 483 p.n.e. Kserkses przygotowywał się i zbierał siły do kampanii przeciwko Grecji. W celu przeprowadzenia ogromnych wojsk zbudowano most pontonowy przez Hellespont. W wielonarodowej armii Kserksesa służyli żołnierze pochodzący ze wszystkich stron perskiego imperium, m.in.: Asyryjczycy, Fenicjanie, Babilończycy, Egipcjanie, Żydzi, Macedończycy, Trakowie, Hindusi, Kolchidyjczycy oraz Grecy z wybrzeży Azji Mniejszej i wysp Morza Egejskiego[15]. Wiosną 480 p.n.e. Kserkses wyruszył z Sardes z flotą i armią, wedle współczesnych szacunków liczącą kilkadziesiąt tysięcy ludzi.

Po zwycięstwie w bitwie pod Termopilami wojska perskie zdobyły Ateny, które Kserkses nakazał spalić. W ten sposób Persowie przejęli kontrolę nad całą Grecją kontynentalną na północ od Przesmyku Korynckiego[16][17]. Wkrótce jednak flota perska poniosła dotkliwą klęskę w bitwie pod Salaminą. Wówczas Kserkses nakazał założyć swoim wojskom obóz zimowy w Tesalii.

Według Herodota, Kserkses obawiając się, że Grecy mogą zaatakować mosty na Hellesponcie i uwięzić jego armię w Europie, postanowił wycofać się do Azji, zabierając ze sobą większą część wojsk. Inną przyczyną odwrotu mogły być ciągłe niepokoje w Babilonie[18]. Perski władca pozostawił w Grecji kontyngent pod dowództwem Mardoniusza, który w 479 p.n.e. poniósł klęskę w bitwie pod Platejami.

Dalsze panowanie i śmierć

Po klęski poniesionej w Grecji Kserkses powrócił do Persji, gdzie nadzorował realizację wielu projektów budowlanych, rozpoczętych jeszcze podczas panowania jego ojca, w Suzie i Persepolis.

W sierpniu 465 p.n.e. Kserkses został zamordowany. Zginął na skutek spisku pałacowego zawiązanego przez komendanta swojej straży przybocznej Artabanosa, marszałka dworu Aspamitresa i zięcia Megabyzosa, prawdopodobnie za wiedzą syna Artakserksesa[19]. Został pochowany w grobowcu królewskim w dolinie Naghsz-e Rostam.

Życie prywatne i religia


Kserkses za żonę pojął Waszti, a po jej oddaleniu z dworu wybrał za żonę Esterę, opisaną w biblijnej Księdze Estery. Miał kilkoro dzieci z Amestris (utożsamianą z Esterą):

Chociaż nie ma ogólnego porozumienia badaczy w kwestii tego, czy Achemenidzi byli wyznawcami zaratusztrianizmu, dobrze wiadomo jednak, że Kserkses I, tak jak jego poprzednicy, wyznawał Ahura Mazdę, którego uważał za najwyższe bóstwo[20].

Zobacz też


Przypisy


  1. Soldiers with names
  2. NAQŠ-E ROSTAM – Encyclopaedia Iranica , www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08].
  3. lub piąty, jeżeli liczyć samozwańczego władcę Persji Bardiję, panującego prawdopodobnie przez kilka miesięcy po śmierci Cyrusa II Wielkiego
  4. AHASUREUS – Encyclopaedia Iranica , www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08].
  5. XERXES i. The Name – Encyclopaedia Iranica , www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08].
  6. a b Richard Stoneman, Xerxes: A Persian Life , Yale University Press, 2015, ISBN 978-0-300-21604-2 [dostęp 2020-07-08] (ang.).
  7. Touraj Daryaee, King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE) , Kb Studio, 2017, ISBN 978-0-692-86440-1 [dostęp 2020-07-08] (ang.).
  8. Matt Waters, Darius and the Achaemenid Line [dostęp 2020-07-08] (ang.).
  9. a b c Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire , Eisenbrauns, 2002, ISBN 978-1-57506-120-7 [dostęp 2020-07-08] (ang.).1 stycznia
  10. a b c M.A. Dandamaev, A Political History of the Achaemenid Empire , BRILL, 1989, ISBN 978-90-04-09172-6 [dostęp 2020-07-10] (ang.).
  11. Кембриджская история древнего мира, Т. 5, Персия, Греция и западное Средиземноморье ок. 525–479 гг. до н.э., ред. Дж. Бордмэн, s. 94.
  12. a b Muhammad Dandamayev, Xerxes and the Esagila Temple in Babylon, „Bulletin of the Asia Institute”, 7, 1993, s. 41-45, ISSN 0890-4464 , JSTOR24048423 [dostęp 2020-07-10].
  13. Balancing Power and Space: a Spatial Analysis of the Akītu Festival in Babylon after 626 BCE
  14. Xerxes and Babylonia: The Cuneiform Evidence
  15. Kaveh Farrokh, Shadows in the Desert: Ancient Persia at War , Osprey Publishing, 2009, ISBN 978-1-84603-473-2 [dostęp 2020-07-10] (ang.).
  16. Joshua Allfree, John Cairns, Brian Todd Carey, Warfare in the Ancient World , Pen and Sword, 2006, ISBN 978-1-84884-630-2 [dostęp 2020-07-10] (ang.).
  17. John Francis Lazenby, The Defence of Greece, 490-479 B.C. , Aris & Phillips, 1993, ISBN 978-0-85668-591-0 [dostęp 2020-07-10] (ang.).
  18. Bêl-šimânni and Šamaš-eriba - Livius , www.livius.org [dostęp 2020-07-10].
  19. Olmstead A. T., Dzieje imperium perskiego, PIW, Warszawa 1974, s. 278.
  20. ZOROASTRIANISM i. HISTORY TO THE ARAB CONQUEST – Encyclopaedia Iranica , www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08].

Bibliografia











Kategorie: Władcy Persji | Achemenidzcy władcy Egiptu | Achemenidzi | Starożytni Persowie | Urodzeni w VI wieku p.n.e. | Zmarli w V wieku p.n.e.




Informacje na dzień: 21.10.2021 03:19:35 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.