Kot domowy


Kot domowy
Felis catus[1]
Linnaeus, 1758[2]
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj kot
Gatunek kot domowy
Synonimy
  • Felis catus domestica Erxleben, 1777[1]
  • Felis silvestris catus

Kot domowy (Felis catus[1][3], również Felis silvestris catus) – udomowiony gatunek ssaka z rzędu drapieżnych z rodziny kotowatych. Koty zostały udomowione około 9500 lat temu[4] i są obecnie najpopularniejszymi zwierzętami domowymi na świecie[5]. Gatunek ten prawdopodobnie pochodzi od kota nubijskiego, przy czym w Europie krzyżował się ze żbikiem. Przez IUCN/SSC jest uznawany za gatunek inwazyjny[6].

Spis treści

Historia


Przodkiem kota domowego jest kot nubijski – według poglądów większości współczesnych naukowców różnice pomiędzy kotem domowym i nubijskim są tak niewielkie, że należą one do tego samego podgatunku. Istnieją rozbieżności w kwestii daty udomowienia kota. Większość źródeł sugeruje lata 4000 – 3700 p.n.e., a miejscem, w którym miało do tego dojść, była Nubia. Istnieją jednak dowody (grób mężczyzny z kotem[7] z Cypru sprzed ok. 7500 r. p.n.e.), że domestykacja kota zaczęła się znacznie wcześniej i trwała kilka tysięcy lat, a jej miejscem był obszar Żyznego Półksiężyca. Już ok. 2000 r. p.n.e. kot był pospolicie hodowany w starożytnym Egipcie, gdzie był zwierzęciem świętym, utożsamianym z boginią Bastet, a zwłoki kotów mumifikowano. Również Germanie kojarzyli go ze swoją boginią płodności Freją, która jeździła powozem zaprzężonym w te zwierzęta. Później zaczęto wykorzystywać go do tępienia gryzoni. Od momentu swego udomowienia kot stał się bohaterem licznych baśni i mitów.

Wyhodowano wiele ras kota domowego, różniących się ubarwieniem, wielkością i długością włosów; współczesne wzorce niektórych starszych ras znacznie odbiegają od ich wcześniejszych cech (jak w przypadku kotów perskich czy syjamskich). Znaczna liczba kotów domowych żyje samodzielnie w miastach (w Polsce są to tzw. koty piwniczne lub dachowce).

Wiek kota


Koty żyjące w środowisku dożywają średnio do 8 lat, natomiast koty trzymane w domu osiągają wiek do 20 lat. Na długość życia wpływa szereg czynników, takich jak: płeć, styl życia czy zwyczaje, jak i również kwestia sterylizacji lub kastracji. Najdłużej żyjącym kotem według Księgi rekordów Guinnessa była kotka imieniem Creme Puff (1967–2005), która przeżyła 38 lat i 3 dni[8].

Małe kocięta rozwijają się szybko. Stają się w pełni samodzielne w wieku od 9 do 12 tygodni[potrzebny przypis] i wtedy mogą trafić do nowych właścicieli. Gdy mają około 3 miesięcy, kotka przestaje się nimi interesować i zmusza je do samodzielności. W wieku około 5 miesięcy kocięta wymieniają zęby na stałe. Dzieciństwo kończy się z uzyskaniem dojrzałości płciowej. W tym okresie może pojawić się pierwsza ruja, a kot zaczyna oznaczać swoje terytorium.

Wyraźne objawy starości pojawiają się zwykle po 7. roku[potrzebny przypis] życia: coraz częściej pojawia się kamień nazębny, słabnie wzrok, słuch i węch, stają się powolne oraz słabe. Stare koty są bardzo wrażliwe na zmiany środowiskowe i stres.

Anatomia


Kot domowy ma okrągłą głowę, duże oczy przystosowane do widzenia w warunkach niewielkiego natężenia światła, spiczaste uszy. Posiada bardzo dobry słuch i wzrok; węch około czterokrotnie silniejszy od ludzkiego oraz dobrze wykształcony zmysł dotyku. Posiada włosy czuciowe, wydatne zwłaszcza nad górną wargą (popularnie „wąsy”), także nad oczami i na policzkach oraz po wewnętrznej stronie przednich łap. Pozbawiony opieki człowieka niekiedy ulega zdziczeniu, może też krzyżować się ze żbikiem.

Pazury kota są ostre, zakrzywione, zaopatrzone w specjalny mechanizm umożliwiający ich chowanie. Pazury rosną przez cały czas i koty muszą je ścierać drapiąc. Drapanie jest także formą oznaczania terenu, ścierając pazury kot pozostawia swój zapach.

Niezwykle ważnym narządem jest język. Służy nie tylko do wylizywania sierści, ale przede wszystkim pozwala pobierać pokarm oraz wodę – koci język musi być na tyle zwinny, by zdążyć, pomimo oddziałującej na wodę grawitacji, wciągnąć słup cieczy do pyska. W przypadku utraty języka zwierzę jest w stanie przeżyć zaledwie dwa, trzy dni[9].

Koty wykazują heterodontyzm i difiodontyzm (co jest typowe dla ssaków). Młody kot ma 26 zębów[10]:

Wzór zębowy I C P M
26 = 3 1 3 -
3 1 2 -

Dorosły kot ma 30 zębów[10]:

Wzór zębowy I C P M
30 = 3 1 3 1
3 1 2 1


Masa ciała kota waha się od 2,5 do 7 kg. Niektóre jednak uzyskują większy ciężar, dochodzący do ok. 15 kg (np. Maine Coon oraz norweski leśny).

Znaczenie terenu i problemy z nim związane


Koty znaczą swój teren również w domu. Znaczenie terenu polega na ocieraniu się kota o ściany, meble czy nogi właściciela, co może być odebrane jako przejaw sympatii. Kocury oprócz ocierania, po osiągnięciu dojrzałości płciowej zaznaczają teren moczem z feromonami, który ma inny, dużo bardziej intensywny zapach niż ich normalny mocz. Zapach moczu zmienia się (na „normalny”) kilka tygodni po zabiegu kastracji, zazwyczaj wykastrowane kocury w ogóle nie oznaczają terenu moczem (zdarza się to tylko gdy przed zabiegiem odruch znaczenia był bardzo utrwalony). Nie jest prawdą, że tylko kocury znaczą moczem swój teren, zachowanie to obserwuje się również u bardzo dominujących, płodnych kotek (tzw. matki stada). Znaczenie kotek dominujących odbywa się tak samo jak u kocurów, polega na mocnym strzyknięciu moczem w pozycji stojącej. Oprócz tego kotki w czasie rui często moczą się w różnych miejscach: zachowanie to ma na celu zwabienie partnera, i również ustępuje po kastracji.

Fizjologia


Koty są zoofagami, jednak badania wykazały, że koty potrafią efektywnie (>90%) trawić i wykorzystywać węglowodany prawie tak samo dobrze jak psy, są więc odpowiednim źródłem kalorii[11][12][13][14][15][16][17].

Dzienna długość snu kota jest zmienna, zwykle śpią one od 12 do 16, średnio 13-14 godzin. Niektóre koty mogą spać nawet 20 godzin w ciągu doby.

Normalna temperatura ciała kota waha się od 38 do 39 °C. Gorączka u kota występuje, gdy temperatura jego ciała przekracza 39,5 °C. Temperatura 37,5 °C oznacza hipotermię.

Serce kota w normalnych warunkach bije od 140 do 220, a podczas odpoczynku od 150 do 180 uderzeń na minutę.

Rozmnażanie

Koty rozmnażają się płciowo, zapłodnienie jest wewnętrzne. Okres rui trwa od 5 do 6 dni[18]. W ciągu roku kotka wchodzi w niego od 2 do 4 razy[19]. Okres aktywności płciowej (estrus) objawia się wzmożonym pozostawianiem śladów zapachowych (np. znaczenie terenu moczem) i częstym miauczeniem. Okres braku aktywności płciowej (anestrus) trwa około 8 tygodni. Czasem zdarza się, że kotka wchodzi w fazę przedrujową (proestrus) wkrótce po porodzie.

Cykl rozrodczy trwa u kotki 2-3 tygodnie. Uwolnienie komórki jajowej (owulacja) wywoływane jest przez stymulację receptorów bólu u samicy podczas kopulacji dzięki zrogowaciałym wyrostkom na prąciu samca (charakterystyczne krzyki to m.in. efekt bólu odczuwanego przez samicę). Jeżeli dojdzie do owulacji wytwarzany jest hormon uwalniający kilka komórek jajowych. Przy braku kopulacji komórka jajowa nie jest uwalniana i obumiera[18].

Po owulacji komórki osłonki pęcherzyka jajnikowego przekształcają się w przejściowy narząd dokrewny, położony na powierzchni jajnika, który zaczyna produkować progesteron. Po kilku dniach od owulacji zapłodnione komórki jajowe przemieszczają się do macicy. Ciąża trwa zwykle 65-66 dni. W przypadku owulacji zakończonej brakiem zapłodnienia w organizmie powstają hormony identyczne jak podczas ciąży, co skutkuje tzw. ciążą rzekomą, która trwa 30-40 dni i prawdopodobnie ma ochronić kotkę przed skutkiem wyczerpujących i powtarzających się cykli rujowych[18].

Ciąża kończy się narodzinami od 1 do 8 (przeważnie 3-5) kociąt. Ponieważ kotka może odbyć stosunki z wieloma samcami w ciągu rui, kocięta z jednego miotu mogą mieć kilku ojców. Gdy kotka urodzi kocięta choćby o 10 dni wcześniej, jest duże prawdopodobieństwo, że małe kociaki nie przeżyją. Jeśli kotka ma problemy przy porodzie, trzeba jej niezwłocznie pomóc, np. jeśli kotek utknął w kroczu matki, należy pociągnąć delikatnie go za obręcz barkową lub miedniczną; jeśli kotek się urodził, ale matka nie wyczyściła mu otworów oddechowych, trzeba zareagować natychmiast, bo kociak może się udusić. Po urodzeniu kocięta przez 7 do 14 dni są zupełnie ślepe, dopiero potem otwierają oczy (nie jednocześnie, np. jedno w 9 dniu, a drugie w 11). Kocięta są karmione mlekiem matki przez 13 tygodni, chociaż zdarzają się przypadki kiedy są one karmione znacznie dłużej.

Kocięta powinny pozostać z matką i rodzeństwem przez minimum 12 tygodni. Z punktu widzenia behawioru i rozwoju społecznego rekomendowane jest by kocię z matką pozostało przez 14-16 tygodni. Zbyt wczesne odłączenie kociąt od matki może skutkować: problemami z układem odpornościowym (podatność na występowania chorób), problemy z spożywaniem posiłków oraz wydalaniem (pozostawianie moczu i kału poza kuwetą), problemy ze zachowaniami socjalizacyjnymi (dogadywanie się kota z innymi zwierzętami, także z człowiekiem), problemy z zachowaniami (zaburzenia obsesyjno-kompulsywne).

Zachowanie i pielęgnacja kota


Wędrówki

Badania prowadzone przez naukowców z University of Illinois at Urbana-Champaign z użyciem nadajników radiowych pozwoliły stwierdzić, jak koty mieszkające z ludźmi i zdziczałe zachowują się w terenie. Stwierdzono, że[20]:

cecha kot mieszkający z ludźmi kot zdziczały
część czasu poświęcona na wypoczynek 80% 62%
część czasu poświęcona na małą aktywność (higiena) 17% 24%
część czasu poświęcona na większą aktywność (polowanie) 3% 14%
obszar wędrówek 0,3 km² 5,5 km²
liczba badanych osobników 18 24

Emocje

Stan emocjonalny kota można odczytać, obserwując jego zachowanie.

Ogon kota oprócz pomagania mu w utrzymaniu równowagi w chodzeniu na wąskich powierzchniach sygnalizuje również nastrój zwierzęcia. Ogon ustawiony na wprost oznacza, że kot jest spokojny. Ogon uniesiony pionowo do góry oznacza chęć kota do zabawy. Gdy zwierzę macha ogonem, oznacza to, że jest zdenerwowane, czyli inaczej niż jest to w przypadku psa. Machanie końcem ogona oznacza zainteresowanie, a jeżeli kot stoi przy tym na ugiętych łapkach – podniecenie, kiedy kot ma lekko najeżone włosy na karku i napuszony ogon jest poważnie zaniepokojony lub zdenerwowany sytuacją. Będąc rozdrażnionym może zaatakować innego osobnika. Kot uwielbia pogoń za szybko poruszającymi się przedmiotami i wchodzenie na drzewa, z których jednak z trudem schodzi. Świetnie też potrafi bawić się sam. Z braku gryzoni (np. w mieszkaniu, w mieście), aby zaspokoić swój instynkt łowiecki, poluje na owady, zwłaszcza latające[21][22].

Zachowania społeczne

Koty są często opisywane jako zwierzęta samotne. W rzeczywistości jednak są z natury towarzyskie - socjalne. Mają słabo rozwinięty instynkt stadny; oznacza to, że w stanie bezdomnym same dbają o swoje podstawowe potrzeby (bezpieczeństwo, pożywienie) jednak wymagają pomocy człowieka. Bezdomne koty domowe żyją najczęściej w koloniach, lecz nie tworzą stada, gdyż każdy osobnik dba sam o siebie. Starsze zwierzęta niekiedy wykazują agresję wobec młodych.

Relacja pomiędzy ludźmi a kotami domowymi przez tysiące lat nabrała cech symbiozy. Koty dostrzegają różnice gatunków i wiedzą, że ich opiekunowie nie są kotami. Potwierdza to różnica między językiem ciała używanym przez kota w kontaktach z ludźmi a tym używanym wobec przedstawicieli swojego gatunku. Niektórzy zoologowie uważają, że kot traktuje opiekuna jak zastępczą matkę, pozostając w stanie „przedłużonego dzieciństwa”.

Kot nie znosi złego traktowania i jest pod tym względem bardzo pamiętliwy. Dobrze traktowany, przywiązuje się do swego właściciela i na swój powściągliwy sposób okazuje mu przyjazne uczucia (wybiega na spotkanie, wychodzi na spacery, towarzyszy przy pracy, domaga się głaskania itp.). Niektóre koty można nauczyć prostych sztuczek, np. „proszenia” o jedzenie[23], aportowania[24].

Higiena

Koty nie używają, tak jak inne zwierzęta, jakichkolwiek zbiorników wodnych do mycia się. Czyszczą swoje futro kilkakrotnie w ciągu dnia, liżąc sierść, a tam gdzie nie sięgają językiem – zwilżoną językiem łapą, wycierają dokładnie całe ciało. Język kota jest szorstki (ma wiele małych „haczyków”, tzw. zębów rogowych języka), przez co skutecznie wygładza sierść, usuwa brud z futra i siwe, obumarłe włosy. Połykanie włosów w trakcie higieny może prowadzić do zakłaczenia, czyli powstawania pilobezoarów (zwanych także wypluwkami lub potocznie kłaczkami). W usunięciu zakłaczenia pomaga kotu jedzenie trawy oraz niektórych rodzajów surowego mięsa, dzięki czemu jego układ trawienny działa lepiej i nie jest zanieczyszczony.

Kot domowy a przyroda, bioróżnorodność

Kot domowy jest zwierzęciem udomowionym, tym samym naturalnym terenem na którym przebywa i żyć powinien jest dom człowieka. Mimo tego w Polsce jest to zwierzę masowo wypuszczane bez nadzoru poza siedzibę ludzką na wsiach jak i w miastach. Człowiek puszczając kota bez nadzoru odpowiada rocznie za śmierć 583.4 milionów ssaków, i nawet do 135.7 milionów ptaków na terenach wiejskich. Nie wliczono do tej liczby upolowanych płazów oraz gadów. Nie wliczono także danych z terenów miejskich[25]. Ze względu na wysoką liczbę kocich ofiar oraz bezpieczeństwa kota, nie rekomenduje się wypuszczania kotów bez nadzoru.

Skuteczność kota domowego[26] w walce z plagą myszy i szczurów - jest niewielka. Podstawową metodą redukcji niepożądanych gryzoni przez człowieka jest ograniczenie dostępu do pożywienia i wspierania gatunków naturalnie polujących na gryzonie. Obecność kota jedynie powoduje u gryzoni zmiany schematów poruszania się, jednak nie likwiduje problemu dla człowieka.

Rasy kota domowego


Osobny artykuł: Rasy kota.

Występuje około stu ras kota domowego; występują zarówno nagie sfinksy, jak i długowłose persy. Różne organizacje felinologiczne uznają różne rasy (standardy ras różnych organizacji również mogą być inne). W Polsce najczęściej spotyka się z rasami uznanymi przez FIFe, oraz Polski Związek Felinologiczny[27]. Ogólnie na świecie za koty rasowe uznaje się te, które posiadają rodowód wystawiony przez jedną z dziewięciu organizacji należących do World Cat Congress. Większość z nich wyróżnia cztery kategorie[28][29].

Kot w kulturze


Z tym tematem związane są kategorie: Koty fikcyjne, Słynne koty.

W Japonii uważano je za wcielenie demonów (zob. bakeneko). W chrześcijańskiej, średniowiecznej Europie czarne koty kojarzono niekiedy z czarownicami (zob. chowaniec), ślad tych przesądów pozostał do dzisiaj w powiedzeniu o pechu przynoszonym przez czarnego kota. Charakterystyczną duńską tradycją związaną z irlandzkim świętem Fastelavn jest „zabawa w kota w beczce” – ostatni przypadek wykorzystania żywego zwierzęcia zanotowano około 1880 roku w Reersø[30].

We współczesnej kulturze zachodniej kot to uosobienie niezależności i tajemniczości. Jednym z najbardziej znanych współczesnych dzieł nawiązujących do kotów jest musical Andrew Lloyda Webbera Koty.

W Japonii popularną maskotką jest maneki-neko, czyli figurka kota z podniesioną łapką w geście zaproszenia, widniejąca przy wejściu do domów, biur, sklepów i restauracji, co ma zapewnić m.in. powodzenie w interesach.

17 lutego obchodzony jest jako Światowy Dzień Kota[31]. W Polsce święto to jest obchodzone od 2006 roku[31].

Kot w literaturze

Kot w sztuce kulinarnej


Zobacz też


Przypisy


  1. a b c Felis catus , [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis . Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 42. (łac.)
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Felis catus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 28 października 2009]
  4. John Pickrell: Oldest Known Pet Cat? 9,500-Year-Old Burial Found on Cyprus (ang.). National Geographic, 2004-04-08. [dostęp 2010-02-09].
  5. Carlos A. Driscoll, Juliet Clutton-Brock, Andrew C. Kitchener, Stephen J. O’Brien's: The Evolution of House Cats: Scientific American (ang.). www.scientificamerican.com, 2009-06. [dostęp 2010-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-19)].
  6. Felis catus , [w:] Global Invasive Species Database [online], Invasive Species Specialist Group (ISSG) [dostęp 2021-12-01] (ang.).
  7. Archeowieści (pol.). [dostęp 2014-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)].
  8. Guinness World Records 2010 . Bantam; Reprint edition, 2010, s. 320. ISBN 978-0553593372. Cytat: The oldest cat ever was Creme Puff, who was born on August 3, 1967 and lived until August 6, 2005--38 years and 3 days in total.
  9. Mateusz Kudła: Kot Teodor wraca do zdrowia po operacji. „Bez języka zginąłby śmiercią głodową” (pol.). TVN24, marzec 2014. [dostęp 2014-03-29].
  10. a b Helena Przespolewska: Podstawy anatomii zwierząt domowych. Warszawa: Wydawnictwo „Wieś Jutra”, 2009, s. 77. ISBN 83-89503-67-0.
  11. Clinical Nutrition Team, Grain-Free Diets – Big on marketing, Small on truth , Clinical Nutrition Service at Cummings School, 14 czerwca 2016 [dostęp 2021-01-26] (ang.).
  12. SkeptVet Science-based Pet Health, Dietary Carbohydrates and Cats: It’s the Calories! | , 22 czerwca 2011 [dostęp 2021-01-26] (ang.).
  13. SkeptVet Science-based Pet Health, Dietary Carbohydrates are NOT “Toxic” to Cats | , 19 czerwca 2018 [dostęp 2021-01-26] (ang.).
  14. A.C. Carciofi i inni, Effects of six carbohydrate sources on dog diet digestibility and post-prandial glucose and insulin response , „Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition”, 92 (3), 2008, s. 326–336, DOI10.1111/j.1439-0396.2007.00794.x , ISSN 1439-0396 , PMID18477314 [dostęp 2021-01-28].
  15. L. D. de-Oliveira i inni, Effects of six carbohydrate sources on diet digestibility and postprandial glucose and insulin responses in cats , „Journal of Animal Science”, 86 (9), 2008, s. 2237–2246, DOI10.2527/jas.2007-0354 , ISSN 1525-3163 , PMID18469063 [dostęp 2021-01-28].
  16. S. Gy Fekete i inni, Comparison of feed preference and digestion of three different commercial diets for cats and ferrets , „Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition”, 89 (3-6), 2005, s. 199–202, DOI10.1111/j.1439-0396.2005.00536.x , ISSN 0931-2439 , PMID15787995 [dostęp 2021-01-28].
  17. J.G. Morris, J. Trudell, T. Pencovic, Carbohydrate digestion by the domestic cat (Felis catus) , „The British Journal of Nutrition”, 37 (3), 1977, s. 365–373, DOI10.1079/bjn19770040 , ISSN 0007-1145 , PMID861189 [dostęp 2021-01-28].
  18. a b c Zadziwiające kocie amory (pol.). PAP SA, 2013-12-11. [dostęp 2013-12-12].
  19. Ruja , Vetopedia, 20 stycznia 2016.
  20. Madhumita Venkataramanan. Kocimi ścieżkami. „Świat Nauki”. nr. 9 (241), s. 14, wrzesień 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380 . 
  21. Ogon kota / Budowa / Artykuły / Świat kotów – wiedza - biologia, historia, gatunki, prawo, kultura, zachowania (pol.). [dostęp 2016-11-22].
  22. Łowny, łowniejszy, najłowniejszy / Zachowania / Artykuły / Świat kotów – wiedza - biologia, historia, gatunki, prawo, kultura, zachowania (pol.). [dostęp 2016-11-22].
  23. Zachowania społeczne , polskiekoty.pl [dostęp 2016-11-22] [zarchiwizowane 2017-09-22].
  24. Jak nauczyć kota aportować? Czy da się to zrobić? (pol.). www.zooart.com.pl. [dostęp 09-12-2021].
  25. Dagny Krauze-Gryz, Jakub Gryz, Michał Żmihorski, Cats kill millions of vertebrates in Polish farmland annually , „Global Ecology and Conservation”, 17, 2019, e00516, DOI10.1016/j.gecco.2018.e00516 [dostęp 2021-07-26] (ang.).
  26. Gregory E. Glass i inni, Trophic Garnishes: Cat–Rat Interactions in an Urban Environment, „PLoS ONE”, 4 (6), 2009, DOI10.1371/journal.pone.0005794 , ISSN 1932-6203 , PMID19492061 , PMCIDPMC2686234 [dostęp 2021-07-26].c?
  27. Aktualności , www.pzf.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  28. Mru Mru
  29. http://kotrosyjski.com.pl/zakup-kota/ Definicja kota rasowego
  30. Fastelavn! (webarchive)
  31. a b Światowy Dzień Kota . TVP Info. [dostęp 2016-06-23].
  32. H.P. Lovecraft's „The Cats of Ulthar” . www.hplovecraft.com. [dostęp 2015-09-07].
  33. Karol Barzowski, Uratowany przez kota. Historia Jamesa Bowena – bezdomnego narkomana, który został autorem bestsellerów , Onet.pl, 12 stycznia 2017.
  34. Szwajcarzy jak Chińczycy jedzą koty i psy. To bożonarodzeniowa tradycja . W: swiat.newsweek.pl [on-line]. 2014-11-28. [dostęp 2016-06-23].
  35. Leszek Ślazyk: Mięso gotowanych żywcem kotów w kantońskich restauracjach . W: chiny24.com [on-line]. 2010-10-14.
  36. Marianne Brown, Kot na talerzu , www.forumdwutygodnik.pl [dostęp 2016-04-25].

Bibliografia


  1. Słownik kotów świata, Zuzanna Stroemenger, Krzysztof Schmidt, Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, s. 69
  2. Koty, Aleksandra Konarska-Szubska, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1980, 1986, ​ISBN 83-09-00219-X
  3. Laurence Bobis, Kot. Historia i legendy, Avalon 2008.
  4. Zwierzęta udomowione w dziejach ludzkości, Alicja Lasota-Moskalewska, Wydawnictwa UW, Warszawa 2005, s. 211 - 217

Linki zewnętrzne


Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kot_domowy&oldid=65497581

Menu nawigacyjne


<



Facebook Twitter WhatsApp Telegram e-mail





Kategorie: Inwazyjne gatunki ssaków | Kotowate | Zwierzęta domowe




Informacje na dzień: 03.12.2021 02:06:50 CET

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.