Jan Długosz - pl.LinkFang.org

Jan Długosz




Ten artykuł dotyczy XV-wiecznego historyka. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku lub pseudonimie.
Jan Długosz

portret imaginacyjny Jana Długosza pędzla Władysława Łuszczkiewicza
Kraj działania  Korona Królestwa Polskiego
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1415
Nowa Brzeźnica
Data i miejsce śmierci 19 maja 1480
Kraków
Miejsce pochówku Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 1480

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius, Longinus; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, kronikarz, twórca dzieła Historia[1], duchowny, geograf, pierwszy heraldyk polski, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka, posiadał przywilej kreacji notarialnej[2].

Spis treści

Życiorys


Urodził się w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej. Był synem Jana Długosza i Beaty, córki Marcina z Borowna[3]. Jego ojciec za zasługi położone w bitwie pod Grunwaldem otrzymał starostwo brzeźnickie. Z dwiema żonami miał 12 dzieci, wśród których wszyscy jego synowie otrzymali imię Jan. Będąc jednym z czterech braci noszących to imię dla odróżnienia w listach podpisywał się jako Jan Długosz Starszy[4].

Ponieważ ojciec od 1421 był starostą w Nowym Korczynie, właśnie w tym mieście Jan rozpoczął naukę w szkole parafialnej. Następnie dzięki pomocy biskupa Zbigniewa Oleśnickiego został studentem Akademii Krakowskiej. Uczelni jednak nie ukończył, ale został zatrudniony w kancelarii biskupa jako notariusz. Następnie pracował jako sekretarz a w końcu jako kanclerz biskupa w latach 1433–1455[5]. W 1436 został kanonikiem krakowskim.

Po śmierci Oleśnickiego służył królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi, a od 1467 był wychowawcą synów królewskich: Władysława, Kazimierza, Jana Olbrachta, Aleksandra, Zygmunta i Fryderyka. Uczestnik wielu poselstw zagranicznych: w 1449 do Rzymu, 1467 do Czech, 1469 na Węgry, 1478 do Wyszegradu. W 1471 poprowadził Władysława II Jagiellończyka na koronację do Pragi, odmówił jednak wówczas objęcia arcybiskupstwa praskiego[6]. Wysunięty przez Kazimierza Jagiellończyka na stanowisko arcybiskupa lwowskiego, nie doczekał papieskiego zatwierdzenia, które przyszło już po jego śmierci. Zmarł 19 maja 1480 roku w Krakowie. W 1880 roku jego szczątki przeniesiono z katedry wawelskiej do Krypty Zasłużonych na Skałce[7].

Był fundatorem kościołów: w Chotlu Czerwonym, Kłobucku, Szczepanowie, Raciborowicach i Odechowie. Wiążą się z nim także takie budynki jak: Psałteria na Wawelu, Dom Długosza w Krakowie, Dom Długosza w Wiślicy oraz Dom Długosza w Sandomierzu.

Twórczość


Autor licznych publikacji historycznych, w tym najsłynniejszego dzieła Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae (Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego), obejmującego historię Polski od najdawniejszych czasów do 1480. W skład tego dzieła wchodzi „Chorographia Regni Poloniae”, która stanowi unikatowy dokument ówczesnych czasów przedstawiający dokładniejszy obraz ziemi, a zwłaszcza hydrografię ziem polskich, oraz potwierdza zdumiewającą wiedzę i wszechstronność jaką dysponował Jan Długosz, stawiając go na czele jako jednego z najwybitniejszych polskich geografów[8].

Dzieło zawiera również najsłynniejsze wzmianki o bogach jakich czcić mieli dawni PolacyLechici (Jan Długosz w omawianej relacji używa tych pojęć zamiennie). Początkowo, poza polemiczną uwagą Macieja z Miechowa relację Jana Długosza przyjmowano bez zastrzeżeń, a w kolejnych wiekach rozwijano często w sposób dowolny, jak stało się to w przypadku twórczości Bronisława Trentowskiego. Następnie, na przełomie wieków XIX i XX przekaz Długosza poddany został, jak często współcześnie się uważa, zbyt ostrej krytyce w badaniach Aleksandra Brücknera[9]. Stanowisko to, mimo że podane w wątpliwość jako nadmiernie krytyczne już na początku wieku XX przez Karola Potkańskiego[10] i Mikołaja Rudnickiego[11] zdołało znaleźć kontynuatorów w publikacjach takich badaczy jak Henryk Łowmiański czy Stanisław Urbańczyk. Jednak współcześnie, po odrzuceniu hiperkrytycznej postawy Aleksandra Brücknera, relację Jana Długosza coraz częściej uznaje się za wartościową, a na gruncie porównawczym godną dalszych badań. Prof. Włodzimierz Szafrański[12][13] zauważa nawet, że ustalenia Brücknera trudno uznać za zgodne z metodą naukową, w części wprost określając je mianem pomówień wobec osoby kronikarza Jana Długosza. Obecnie analogiczne uwagi odnośnie stylu pracy Brücknera, w tym nadmiernego upodobania do dygresji, czyni religioznawca Andrzej Szyjewski, a informacje o poszczególnych bóstwach z przekazu Jana Długosza, w zależności od publikacji, uznają za wartościowe tacy badacze jak wspomniani Włodzimierz Szafrański i Andrzej Szyjewski oraz między innymi Marek Cetwiński, Marek Derwich[14], Leszek Kolankiewicz[15] i Aleksander Gieysztor[16].

Ważniejsze utwory


Analizy rękopisów

Wydania zbiorowe

Listy

Upamiętnienie


Poczta Polska dwukrotnie upamiętniała Jana Długosza na znaczkach:

  1. 5 maja 1964 - znaczek o wartości 60 gr (nr. kat. 1339) - w ramach serii wydanej z okazji 600. lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie,
  2. 30 listopada 2015 - znaczek o wartości 1,75 zł (nr. kat. 4658) - wydany z okazji 600. rocznicy urodzin[24].

W 2011 w Tarnobrzegu powstał pomnik Jana Długosza. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2015 m.in. Rokiem Jana Długosza[25][26]. 24 sierpnia 2015 Narodowy Bank Polski wyemitował banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł z okazji 600. rocznicy urodzin Jana Długosza[27].

Uwagi


  1. Utwór o autorstwie niepewnym

Przypisy


  1. Fryderyk Papée , Jan Długosz, w: Polski Słownik Biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 180.
  2. Krzysztof Skupiński, Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce, Lublin 1979, s. 117-118.
  3. Full text of „Bitwa Grunwaldzka; z historii Polski. Opracowanie Jan Dabrowski”, s. 11 .
  4. Andrzej Zieliński, Jan Długosz-sąd nad kronikarzem. Warszawa 2017, s.27.
  5. Andrzej Zieliński, Jan Długosz-sąd nad kronikarzem. Warszawa 2017, s.28.
  6. Fryderyk Papée , Jan Długosz, w: Polski Słownik Biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 178.
  7. Fryderyk Papée , Jan Długosz, w: Polski Słownik Biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 179.
  8. CHOROGRAPHIA REGNI POLONIAE .
  9. Aleksander Brückner: Mitologia słowiańska i polska. Warszawa: PWN, 1980. ISBN 83-01-06245-2.
  10. Karol Potkański: Pisma pośmiertne. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2004. ISBN 83-7063-411-7.
  11. Mikołaj Rudnicki. Bóstwa lechickie. „Slavia Occidentalis, t.5”, s. 372-419, 1926. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. ISSN 0081-0002 . 
  12. Włodzimierz Szafrański: Pradzieje religii w Polsce. Warszawa: Iskry, 1979, s. 355-386. ISBN 83-207-0035-3.
  13. Włodzimierz Szafrański: Prahistoria religii na ziemiach polskich. Wrocław: Ossolineum, 1987. ISBN 83-04-02624-4.
  14. Marek Cetwiński: Herby, legendy, dawne mity. KAW, 1989. ISBN 83-03-01809-4.
  15. Leszek Kolankiewicz: Dziady. Teatr święta zmarłych. Gdańsk: DiG, 1999, s. 257-467. ISBN 83-87316-39-3.
  16. Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa artystyczne i filmowe, 1986, s. 145-152. ISBN 83-221-0152-X.
  17. MaK. Zabytkowa księga . „Nasz Dziennik”. Nr 51 (3372), Poniedziałek, 2 marca 2009. [dostęp 2013-08-13]. 
  18. Monumenta Poloniae historica = Pomniki dziejowe Polski. T. 6, wyd. 1893 , polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  19. Monumenta Poloniae historica = Pomniki dziejowe Polski. T. 6, wyd. 1893 , polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  20. Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks 1-12 , polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  21. Rozmaitości historyczne i bibliograficzne. Z. 2, Wiadomość o rękopismach historyi Długosza jego Banderia Prutenorum tudzież Insignia seu clenodia Regni Poloniae , wyd. 1851 , polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  22. Dziejopisarstwo polskie wieków średnich. T. 2, wyd 1877 , polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  23. Tygodnik Powszechny , nr 22 (19 sierpnia 1945), s. 7, polona.pl [dostęp 2018-03-07].
  24. Andrzej Fiszer, Katalog Polskich Znaków Pocztowych (i z Polską związanych) 2019. Tom I. ​[[Specjalna:Książki/9788362457182|ISBN 978-83-62457-18-2]]​, 2018.
  25. M.P. z 2014 r. poz. 1198
  26. 2015 r. Rokiem św. Jana Pawła II, Jana Długosza i Polskiego Teatru . sejm.gov.pl, 2014-12-05. [dostęp 2016-10-17].
  27. Narodowy Bank Polski, oficjalna strona internetowa, Banknoty kolekcjonerskie, 600. rocznica urodzin Długosza.

Bibliografia


Linki zewnętrzne










Kategorie: Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej (Polska średniowieczna) | Biskupi lwowscy (Kościół łaciński) | Długoszowie herbu Wieniawa | Geografowie I Rzeczypospolitej | Heraldycy I Rzeczypospolitej | Historycy I Rzeczypospolitej | Jan Długosz | Kanonicy krakowskiej kapituły katedralnej | Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) | Ludzie związani z Sandomierzem (I Rzeczpospolita) | Ludzie związani z Wiślicą (I Rzeczpospolita) | Nauczyciele domowi | Naukowcy I Rzeczypospolitej | Notariusze I Rzeczypospolitej | Pochowani w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie | Polscy pisarze nowołacińscy | Polscy pisarze średniowiecza | Polscy kronikarze | Posłowie I Rzeczypospolitej w Królestwie Czech | Posłowie I Rzeczypospolitej w Królestwie Węgier | Urodzeni w 1415 | Zmarli w 1480








Informacje na dzień: 28.05.2020 11:16:20 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.