Jaksa Gryfita


Jaksa Gryfita, Jaksa z Miechowa lub Jaxa Gryfita (ur. w 1120 roku XII wieku, zm. ok. 1176 r.[1]) – możnowładca małopolski, krzyżowiec i fundator klasztoru bożogrobców w Miechowie.

Spis treści

Życiorys


Część historyków uważa go za postać identyczną z pojawiającym się w źródłach tego samego okresu Jaksą z Kopanicy, który w 1145 poślubił Agapię, córkę Piotra Włostowica. Po śmierci księcia Przybysława-Henryka, wystąpił w 1150 roku z roszczeniami do jego spuścizny zostając w 1154 księciem Stodoran i utrzymując po 1157 roku Köpenick, gdzie bił własną monetę[2], by trzy lata później ulec Albrechtowi Niedźwiedziowi i schronić się w Polsce[3].

Pochodzenie Jaksy nie jest pewne, choć większość badaczy przychyla się do teorii, że należał on do możnowładczego rodu Świebodziców-Gryfitów[4]. W starszych opracowaniach pojawiało się nawet stwierdzenie, że miał być on protoplastą rodu, jednak nie jest to możliwe z uwagi na brak męskich potomków[5] (ród Gryfitów wywodził się zapewne od jego męskich krewnych).

Być może na przełomie lat 50. i 60. XII w. ufundował klasztor norbertanek w podkrakowskim Zwierzyńcu (według tradycji pierwszą jego przełożoną miała być córka Jaksy). W 1162 wyruszył na pielgrzymkę do Ziemi Świętej, z której powrócił po roku, przywożąc ze sobą Marcina Gala, kanonika zakonu bożogrobców. Ufundował wówczas klasztor bożogrobców w Miechowie. Był też ofiarodawcą licznych majątków dla klasztoru benedyktyńskiego w Sieciechowie oraz klasztorów norbertanek w Krzyżanowicach (być może był także fundatorem tego ostatniego).

Brał aktywny udział w życiu politycznym. W 1161 uczestniczył w zjeździe możnych w Łęczycy. W 1166/1167 miał uczestniczyć wraz z synem Piotra Włostowica Świętosławem w spisku przeciwko księciu Bolesławowi Kędzierzawemu.

Ciekawostki


Jako zięć Piotra Włostowica Jaksa pojawia się na kartach powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego Historia prawdziwa o Petrku Właście, palatynie którego zwano Duninem (1878).

W XVIII w. rajcy miechowscy chcąc uczcić pamięć Jaksy utworzyli herb miasta z połączenia godła bożogrobców z Gryfem – godłem herbu rodu Gryfitów-Świebodziców[6].

W zbiorach Museo Nazionale del Bargello we Florencji znajduje się bogato dekorowany miecz, tradycyjnie wiązany z osobą Jaksy z Miechowa[7].

Przypisy


  1. Data zgonu nie jest pewna, rok 1176 jest wskazany w roczniku kapitulnym krakowskim, być może 7 kwietnia lub 24 lutego, jak wskazuje "Liber mortuorum" klasztoru św. Wincentego; por. G. Labuda, Jaksa z Kopanicy – Jaksa z Miechowa...
  2. M. Lindner "Jacza von Köpenick. Ein Slawenfürst des 12. Jahrhunderts zwischen dem Reich und Polen, Berlin 2012
  3. M.in. G. Labuda uważał, że Jaksa z Kopanicy i Jaksa z Miechowa nie byli tymi samymi osobami (w ślad za Janem Długoszem, który zresztą uważał, że było aż trzech Jaksów w tym czasie). Opinię, że jest to jedna osoba przedstawiali m.in. M. Gumowski, J. Bieniak, L. M. Wójcik. Por. m.in. G. Labuda, Jaksa z Kopanicy – Jaksa z Miechowa...; L. M. Wójcik, Ród Gryfitów...
  4. Teorię tą odrzucał stanowczo A. Małecki, przychylają się jednak do niej L. M. Wójcik, J. Bieniak. Por. m.in. A. Małecki, Studya heraldyczne...; L. M. Wójcik, Ród Gryfitów..., s. 20-23.
  5. Jaksa z Kopanicy miał syna, który jednak zmarł w 1157 w Pradze. Swoją drogą, przypuszcza się, że obecność na jego pogrzebie mogła zaowocować sprowadzeniem norbertanek z Pragi do Zwierzyńca
  6. Portal - MIECHÓW , www.miechow.iap.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-26].
  7. Polo Musealo Fiorentino . [dostęp 2012-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].

Literatura


Linki zewnętrzne











Kategorie: Gryfici-Świebodzice | Polscy krzyżowcy | Zmarli w 1176 | Urodzeni w XII wieku | Polscy bożogrobcy




Informacje na dzień: 25.09.2021 07:37:39 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.