Język arabski


اللغة العربية
al-ʻarabiyyah
Obszar kraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej
Liczba mówiących 225–285 mln
Pismo/alfabet arabskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Algieria,
 Arabia Saudyjska,
 Bahrajn,
 Czad,
 Dżibuti,
 Egipt,
 Erytrea,
 Irak,
 Jemen,
 Jordania,
 Katar,
 Komory,
 Kuwejt,
 Liban,
 Libia,
 Maroko,
 Mauretania,
 Oman,
 Palestyna,
 Somalia,
 Sudan,
 Syria,
 Tunezja,
 Zjednoczone Emiraty Arabskie
oraz dodatkowo w
 ONZ
obok pięciu głównych, język Zgromadzenia Ogólnego NZ
Organ regulujący Akademia Języka Arabskiego
UNESCO 1 bezpieczny
Kody języka
Kod ISO 639-1 AR
Kod ISO 639-2 ARA
Kod ISO 639-3 ara
IETF ar
Glottolog arab1395
Ethnologue ara
GOST 7.75–97 ара 050
SIL ABV
Występowanie
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku arabskim
Słownik języka arabskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język arabski – język z rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta[1]. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim typu abdżad, od strony prawej do lewej.

Powstanie języka arabskiego datuje się na VII wiek n.e., co związane jest z narodzinami islamu oraz powstaniem imperium muzułmańskiego. Jest to tak zwany klasyczny język arabski, który przekształcił się następnie w literacki język arabski. Mimo to, początków języka arabskiego należy upatrywać w VIII wieku p.n.e., a jego rozwój można podzielić na następujące etapy: język protoarabski z dialektami staroarabskimi, arabski klasyczny i arabski literacki[2].

Język protoarabski znany jest z licznych transkrypcji datowanych na okres od VI wieku p.n.e. do VI wieku n.e.. Zachowane inskrypcje pozwalają wydzielić dwa typy dialektów: protoarabskie i staroarabskie. Do zapisu tego języka używano wówczas pisma południowoarabskiego epigraficznego. Wyjątkiem byli Samudejczycy, używający pisma aramejskiego.

Klasyczny język arabski jako język świętej księgi islamuKoranu oraz język literatury i kultury arabsko-muzułmańskiej odegrał ważną rolę cywilizacyjną. Wraz z ekspansją religii zwiększał się wpływ i zasięg terytorialny samego języka literackiego.

W XIX wieku, w okresie an-Nahdy (odrodzenia Arabów), z języka klasycznego wykształcił się współczesny język arabski (zwany w j. angielskim Modern Standard Arabic, MSA), który stał się instrumentem nowej literatury i kultury arabskiej. Używany jest głównie w formie pisanej, wtórnie w mowie (np. w telewizji). Od klasycznego języka arabskiego różni się niewiele, wyłącznie w zakresie pewnego słownictwa oraz niektórych struktur gramatycznych, uznawanych obecnie za przestarzałe.

Oprócz języka standardowego w krajach arabskich w powszechnym użyciu są dialekty lokalne. Współwystępowanie standardu literackiego i dialektów potocznych jako środków komunikacji funkcjonujących w różnych kontekstach społecznych określa się mianem dyglosji[3][4].

Spis treści

Fonologia


System spółgłoskowy

Zasób spółgłosek w klasycznym języku arabskim
  Wargowe Międzyzębowe Zębowe Zadziąsłowe Podniebienne Miękko-
podniebienne
Języczkowe Gardłowe Krtaniowe
 czyste  faryngalizowane
Zwarte Bezdźwięczne     t [] [ˁ]     k q   ʾ [ʔ]
Dźwięczne b   d [] [ˁ] ǧ [ʤ]          
Szczelinowe Bezdźwięczne f [θ] s [sˁ] š [ʃ]   [x]   [ħ] h
Dźwięczne   [ð] z [ðˁ]     ġ [ɣ]   ʿ [ʕ]  
Nosowe m   n              
Drżące     r              
Półotwarte w       l j        

W czasach Mahometa spółgłoski [ˁ] i [ʤ] brzmiały najprawdopodobniej jak [ɮˁ] i [ɟ].

System samogłoskowy

W języku arabskim występują trzy fonemy samogłoskowe: /æ/ (w transkrypcji a), /i/ i /u/. Krótkie i długie samogłoski są różnymi fonemami. Samogłoska /æ/ jest realizowana jako [ɑ] po spółgłoskach gardłowych i faryngalizowanych. Istnieją dwa dyftongi: /æj/ i /æw/, w języku potocznym często realizowane jako [e:] i [o:].

Sylaba

W języku arabskim dopuszczalne są pojedyncze spółgłoski nagłosowe i zbitki najwyżej dwóch spółgłosek w śródgłosie i wygłosie. Rozpowszechnione w językach europejskich wyrazy takie jak wstęp są niemożliwe w arabskim.

Akcent

Akcentowana jest pierwsza od końca długa sylaba. Jeśli wszystkie sylaby są krótkie, akcent pada na pierwszą sylabę.

Morfologia


Struktura wyrazów w języku arabskim opiera się na rdzeniu trójspółgłoskowym i nieciągłych afiksach. Na przykład od rdzenia k-t-b można utworzyć wyrazy takie jak:

Język arabski posiada rozbudowany system odmiany czasownika[5]. Istnieją dwa aspekty (dokonany i niedokonany) i pięć trybów: orzekający, przypuszczający, rozkazujący, życzący i energetyczny (używany do podkreślenia pewności, np. jaktubun „on z pewnością pisze”). Podobnie jak w innych językach afroazjatyckich, przedrostki i przyrostki są używane do oznaczenia osoby, liczby i rodzaju.

Poniżej zaprezentowano odmianę czasownika faʿala (robić):

Czas teraźniejszy
Osoba Liczba pojedyncza Liczba podwójna Liczba mnoga
1. afʿalu nafʿalu nafʿalu
2. (rodzaj męski) tafʿalu tafʿalāni tafʿalūna
2. (rodzaj żeński) tafʿalīna tafʿalāni tafʿalna
3. (rodzaj męski) jafʿalu jafʿalāni jafʿalūna
3. (rodzaj żeński) tafʿalu tafʿalāni jafʿalna
Czas przeszły
Osoba Liczba pojedyncza Liczba podwójna Liczba mnoga
1. faʿaltu faʿalnā faʿalnā
2. (rodzaj męski) faʿalta faʿaltumā faʿaltum
2. (rodzaj żeński) faʿalti faʿaltumā faʿaltunna
3. (rodzaj męski) faʿala faʿalā faʿalū
3. (rodzaj żeński) faʿalat faʿalatā faʿalna

Ponadto, do czasownika mogą dołączać się (postpozycja) zaimki oznaczające dopełnienie, np. ﺭأﻳﻨﺎﻫﻢ raʾaynāhum „my widzieliśmy ich”.

Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki – wyróżniamy mianownik (końcówka -u), dopełniacz (końcówka -i) i biernik (końcówka -a), a także stan konstrukcji (bez końcówki). Istnieją trzy liczby: pojedyncza, podwójna i mnoga. Regularna liczba mnoga ma końcówkę -ūn w mianowniku i -īn w dopełniaczu i bierniku. Wiele rzeczowników tworzy jednak liczbę mnogą w sposób nieregularny (łamana liczba mnoga), np. ربّ (rabb) „władca”, ale أرباب (ʾarbāb) „władcy”.

Język arabski odróżnia rzeczowniki określone (z przedrostkiem ʾal, asymilowanym do następujących spółgłosek t, ṯ, d, ḏ, r, z, s, š, ṣ, ḍ, ṭ, ẓ, n) i nieokreślone (z -n po końcówce przypadka). Po końcówce przypadka rodzajnik ʾal występuje w formie l.

Istnieje gramatyczny rodzaj żeński, tworzony przez dodanie do rzeczownika męskiego -at- przed końcówką przypadka lub -a w stanie konstrukcji. Niektóre wyrazy, takie jak fulk „łódź”, šams „słońce”, czy umm „matka”, są rodzaju żeńskiego mimo braku końcówki.

Podstawowy szyk zdania to VSO. Wyraz określający następuje zawsze po wyrazie określanym, tak jak w innych językach semickich, np. kitābu l-muqaddas „Biblia”, dosłownie „księga święta”.

Wybrane zwroty


Liczebniki

  1. / ١ – wāḥid – واحد
  2. / ٢ – iṯnān – إثنان
  3. / ٣ – ṯalāṯa – ثلاثة
  4. / ٤ – 'arba‘a – أربعة
  5. / ٥ – ḫamsa – خمسة
  6. / ٦ – sitta – ستّة
  7. / ٧ – sab‘a – سبعة
  8. / ٨ – ṯamāniya – ثمانية
  9. / ٩ – tis‘a – تسعة
  10. / ١٠ – `ašara – عشرة

Dialekty


Osobny artykuł: Dialekty języka arabskiego.

Dialekty języka arabskiego, często bardzo różniące się od języka klasycznego, używane są jedynie w mowie. Sporadycznie wykorzystuje się zapis języka mówionego w dramatach, dialogach książkowych czy komiksach. Posługuje się nimi ludność w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Pomiędzy tymi dialektami występują duże różnice, utrudniające porozumienie osobom pochodzącym z różnych rejonów świata arabskiego. Niekiedy mówi się wręcz o językach arabskich, porównując sytuację do epoki formowania się języków romańskich z lokalnych dialektów łaciny ludowej (patrz dyglosja).

Zobacz też


Przypisy


  1. J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 12–14.
  2. J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 19.
  3. Charles A. Ferguson, Diglossia, „Word”, 2, 15, 1959, s. 325–340, DOI10.1080/00437956.1959.11659702 (ang.).
  4. Ernest C. Migliazza, Yanomama Diglossia, [w:] William C. McCormack, Stephen A. Wurm (red.), Approaches to Language: Anthropological Issues, Walter de Gruyter, 2011, s. 561, ISBN 978-3-11-080003-6 (ang.).
  5. O języku arabskim . [dostęp 2011-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-20)].

Linki zewnętrzne


Zobacz w Wikibooks publikację
arabski
W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Język arabski
Zobacz hasło arabskiWikisłowniku









Kategorie: Islam | Język arabski | Języki Algierii | Języki Bahrajnu | Języki Czadu | Języki Komorów | Języki Dżibuti | Języki Erytrei | Języki Gibraltaru | Języki Iraku | Języki Jordanii | Języki Kuwejtu | Języki Libii | Języki Libanu | Języki Mauretanii | Języki Maroka | Języki Palestyny | Języki Syrii | Języki Trynidadu i Tobago | Języki Omanu | Języki Kataru | Języki Arabii Saudyjskiej | Języki Somalii | Języki Sudanu | Języki Zjednoczonych Emiratów Arabskich | Języki Tunezji | Języki Jemenu | Języki Egiptu | Języki Izraela | Języki Somalilandu | Języki Sahary Zachodniej | Języki Cypru Północnego




Informacje na dzień: 14.09.2021 10:32:06 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.