Hiperpoprawność - pl.LinkFang.org

Hiperpoprawność




Hiperpoprawność, in. hiperyzacja[1], hiperkorekcja[2], przesada poprawnościowa[3] – unikanie form zgodnych z normą językową na rzecz hiperyzmów, czyli form pozbawionych aprobaty normatywnej, ale postrzeganych przez mówiącego jako lepsze[3][4]. Hiperkorekcja polega na bezpośredniej imitacji systemowości w tworzeniu form wyrazowych, niewłaściwym rozszerzeniu zakresu pewnej cechy językowej[5][6]. Do zjawiska tego dochodzi zwykle wskutek kontaktu dwóch odmian językowych, np. dialektu lokalnego i języka standardowego, z których jedna uchodzi za bardziej „poprawną” i godną naśladowanią, a druga za gorszą[3]. Bywa pojmowana jako przejaw niepewności językowej mówiącego[7][8].

Hiperkorekcja jest typowym rezultatem praktyk preskryptywistycznych, a jednocześnie bywa przedmiotem ich krytyki[8]. Normatywiści promują bowiem stosowanie dialektu standardowego oraz przepisów normatywnych, przy czym zdarza się, że reguły te podlegają mylnej interpretacji ze strony typowych użytkowników języka[8]. Dochodzi wówczas do generowania form, które nie są ani zalecane normatywnie, ani oczekiwane w spontanicznej mowie[8].

Przykłady


Zjawisko hiperyzacji wynika z opacznej lub przesadnej próby zastosowania danej zasady preskryptywnej, niewłaściwie pojętej normy, która wbrew zamiarowi prowadzi do wygenerowania formy nienormatywnej. O hiperpoprawności nie można mówić, gdy użycie niestandardowej, pozornie przesadnej formy wynika z naturalnego poczucia językowego, np. gdy występuje ona w rodzimej odmianie języka danej osoby[9].

Hiperpoprawność występuje przede wszystkim na poziomie wymowy, fleksji i słowotwórstwa[10]. Przykładem tego zjawiska jest „literowa” wymowa ę oraz ą przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi np. ząb jako [zɔ̃p] lub [zɔɰ̃p] zamiast [zɔmp][11]. Użytkownik ludowej polszczyzny, próbując operować językiem ogólnym, może unikać gwaryzmu gościami i wprowadzać formę gośćmi, jednocześnie posiłkując się hiperyzmem rzeczmi w miejsce faktycznej formy literackiej: rzeczami[6].

Przykładem zjawiska hiperpoprawności w języku angielskim jest użycie formy whom (zamiast who) w zdaniu Whom is it at the door?[12]. Wynika to z chybionej próby dostosowania swojego dialektu, nierozróżniającego who i whom, do zasad angielszczyzny standardowej, zwłaszcza pisanej[12].

Bywa, że formy powstałe w wyniku hiperpoprawności utrwalają się w języku, niekiedy zyskując aprobatę normatywną lub nawet rugując w zupełności formy starsze. W rozwoju języka polskiego regularne formy typu kóń, dóm itp., końcówka celownika lm. -óm, choć umotywowane ewolucją języka, były odczuwane jako gwarowe i zastępowano je formami koń, dom itp., które ostatecznie zostały uznane za jedyne dopuszczalne w języku standardowym.

Zobacz też


Zobacz hasła hiperpoprawnośćhiperyzmWikisłowniku

Przypisy


  1. Stanisław Urbańczyk: Język polski: poprawność, piękno, ochrona . T. 4. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1969, s. 165–178, seria: Prace popularnonaukowe.
  2. Magdalena Pastuchowa, Pragmatyczna hiperkorekcja, czyli o „przesadnej poprawności językowej”, [w:] Małgorzata Milewska-Stawiany, Ewa Rogowska-Cybulska (red.), Mówię, więc jestem. Rozmowy o współczesnej polszczyźnie., t. 4, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013, s. 280–283, ISBN 978-83-7865-061-4.
  3. a b c Halina Karaś, Hiperpoprawność językowa , [w:] Leksykon terminów i pojęć dialektologicznych, DIALEKTOLOGIA POLSKA [dostęp 2018-08-31].
  4. Jan Miodek, Hiperyzmy, [w:] Odpowiednie dać rzeczy słowo. Szkice o współczesnej polszczyźnie, Wrocław 1987.
  5. hasło „hyperkorektivizmus”, [w:] Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 183, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  6. a b Polszczyzna w urzędzie: Nie zawsze mówimy tak, jak piszemy , rp.pl, 25 maja 2014 [dostęp 2019-07-23].
  7. Joan Swann, A Dictionary of Sociolinguistics , Edinburgh University Press, 2004, s. 189, ISBN 978-0-7486-1690-9 (ang.).
  8. a b c d Anđel Starčević, Mate Kapović, Daliborka Sarić, Jeziku je svejedno, Zagrzeb 2019, s. 158–159, ISBN 978-953-351-115-3, OCLC 1126555222 (chorw.).
  9. Robert J. Menner, Hypercorrect forms in American English, „American Speech”, 12 (3), 1937, s. 167–178, DOI10.2307/452423 , JSTOR452423 (ang.).
  10. Stanisław Urbańczyk, Encyklopedia języka polskiego, wyd. 2, Wrocław: Ossolineum, 1992, s. 270, ISBN 83-04-02994-4, OCLC 30953882 .
  11. Jan Miodek, Błędy językowe i ich klasyfikacja, [w:] T. Michałowski, Encyklopedia Powszechna – encyklopedyczny słownik języka polskiego od, a do z, Wrocław: Larousse, 2006, XIX (między s. 922 i 923).
  12. a b James Paul Gee, Social Linguistics and Literacies: Ideology in Discourses , Taylor & Francis, 1996, s. 11, ISBN 978-0-7484-0500-8 (ang.).

Bibliografia










Kategorie: Błędy językowe








Informacje na dzień: 28.05.2020 10:06:44 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.