Gorączka


Ten artykuł dotyczy objawu medycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Gorączka o innej lub nieznanej przyczynie
Pyrexia
ICD-10 R50
Gorączka o innej lub nieznanej przyczynie
R50.2 Gorączka polekowa
R50.8 Inna określona gorączka
R50.9 Gorączka, nieokreślona
DiseasesDB 18924
MedlinePlus 003090
MeSH D005334

Gorączka (łac. febris) – stan eutermii towarzyszący chorobie polegający na zwiększeniu temperatury ciała w punkcie nastawczym powyżej normy. Pierwotne znaczenie tego objawu to obronna odpowiedź organizmu na atak wirusów, bakterii, grzybów, obecność ciał obcych, alergenów, martwych fragmentów tkanek i chemicznych pirogenów.

U człowieka umownie mówimy o stanie podgorączkowym, jeżeli temperatura ciała wynosi powyżej 37 °C, zaś o gorączce, jeśli przekroczy 38 °C[1]. Po intensywnym wysiłku fizycznym temperatura ciała zdrowej osoby może wzrosnąć nawet o 0,5 stopnia.

Zwykle pomiaru temperatury dokonuje się za pomocą termometru lekarskiego (lub pirometru w uchu) w jednym z czterech miejsc:

Spis treści

Mechanizm powstawania gorączki


Proces powstawania gorączki zapoczątkowany jest pojawieniem się w organizmie pirogenów pochodzenia zewnętrznego (substancji białkowych stanowiących produkt metabolizmu bakterii i wzrostu wirusów). Komórki fagocytujące, w kontakcie z nimi, rozpoczynają produkcję tzw. pirogenów endogennych, które wraz z krwią dostają się do podwzgórza, pobudzając je do produkcji neuromediatorów zapalenia, w tym głównie prostaglandyn. Po dotarciu do ośrodka regulacji temperatury, w mózgu, powodują one zmianę punktu nastawczego (tzw. therm set point) na wyższy, co skutkuje zwiększeniem temperatury organizmu. Po zmianie punktu nastawczego organizm zaczyna intensywnie produkować ciepło (poprzez termogenezę mięśniową oraz bezdrżeniową) oraz zapobiega jego utracie. Trwa to do momentu osiągnięcia temperatury nowego punktu nastawczego.

Niezakaźne przyczyny gorączki:

Podziały gorączki


Podział gorączek w zależności od wysokości temperatury

Gorączka może być podzielona na podstawie wysokości temperatury[2]:

Tory gorączkowe

Fizjologiczny sens gorączki


Zalety gorączki

Ponieważ koszt metaboliczny gorączki jest wysoki, może wydawać się dziwne, że chory organizm (który zazwyczaj pożywia się gorzej) ma wyższą temperaturę. Okazuje się, że przy wyższej temperaturze mechanizmy obronne (takie jak wytwarzanie przeciwciał) czy proliferacja limfocytów ulegają znacznemu wzrostowi (około 10% na jeden stopień)[3]. Równocześnie zmniejsza się dostęp żelaza i innych związków dla patogenów, co utrudnia im namnażanie[4]. Wykazano doświadczalnie, że zwierzęta, którym uniemożliwiono podwyższenie temperatury na czas infekcji (poprzez podawanie leków obniżających temperaturę), miały niższą przeżywalność niż zwierzęta bez podawanych leków. Według pewnej doktryny lekarze nie powinni starać się walczyć z gorączką za wszelką cenę, lecz traktować ją jako naturalny mechanizm obronny[5]. Stosowanie leków przeciwgorączkowych w celu zmniejszenia gorączki koreluje ze wzrostem śmiertelności o 5% w populacjach ludzkich zakażonych wirusem grypy i negatywnie wpływa na wyniki pacjentów na oddziale intensywnej terapii[6][7].

Jeden z mechanizmów pozytywnego wpływu gorączki obejmuje bezpośredni wpływ podwyższonej temperatury na zakaźny potencjał patogenów[8]. Dla przykładu, temperatura 40–41 °C obniża tempo replikacji wirusa polio ponad 200-krotnie w komórkach ssaków[9] i zwiększa podatność Gram-ujemnych bakterii na lizę[10].

Gorączka jest bardzo starym ewolucyjnie mechanizmem obronnym i występuje u większości organizmów, jednak tylko stałocieplne ptaki i ssaki potrafią czynnie ją generować. U zmiennocieplnych przejawia się to próbą przeniesienia się w miejsca cieplejsze. W doświadczeniach polegających na podaniu pirogenów bakteryjnych jaszczurkom z rodzaju Dipsosauria szukały one cieplejszego o 2 °C stanowiska. Podobnie reagują płazy i ryby, a nawet karaczany[11].

Szkodliwość gorączki

Gorączka powyżej 39 °C męczy i osłabia organizm. Wyraźnie przyspiesza akcję serca. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest jednak mózg. Utrzymująca się gorączka powyżej 41,5 °C grozi uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych, co może prowadzić do śmierci. Organizm jednak zazwyczaj potrafi kontrolować gorączkę i bardzo rzadko przekracza ona niebezpieczny dla zdrowia próg[potrzebny przypis]. Pomimo to powinna być bezwzględnie obniżana u dzieci (gdy przekroczy 39 °C, np. chłodnymi okładami, ze względu na mniej wydolny układ termoregulacyjny), a także kobiet w ciąży (ochrona płodu), u osób z niewydolnym układem krążenia (wysoka temp. obciąża układ krążenia) oraz u pacjentów po operacji (ze względu na wyczerpanie organizmu). Rodzice niestety często przedwcześnie obniżają gorączkę u dzieci z powodu gorączkofobii, wynikającej z rozpowszechnionych mitów na jej temat[12][13][14]. Artykuł przeglądowy opublikowany w 2019 r. wykazał, że gorączkofobia jest rozpowszechniona na całym świecie także wśród lekarzy i pielęgniarek[15].

Kontrowersje wokół użyteczności gorączki

Istnieją argumenty za oraz przeciwko pozytywnemu wpływowi gorączki na człowieka podczas choroby[4][16][17], niemniej zwalczanie gorączki za wszelką cenę nie jest rekomendowane[18]. Nadużywanie ibuprofenu lub innych niesteroidowych leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych bez recepty, np. podczas epidemii grypy może prowadzić do śmierci[19].

Gorączka a hipertermia


Gorączka jest to podwyższenie temperatury organizmu z powodu przestawienia punktu nastawczego na wyższy poziom. Równocześnie mechanizmy chłodzące są całkowicie sprawne. Hipertermia jest to stan podwyższonej temperatury z powodu zawodzenia mechanizmów chłodzących przy prawidłowym punkcie nastawczym. W przypadku hipertermii nie da się obniżyć temperatury poprzez podawanie leków przeciwgorączkowych. Analogicznie, zmiana punktu nastawczego na niższy przy prawidłowych mechanizmach termogenicznych nazywa się anapireksją, natomiast niższa temperatura spowodowana niewydolnym mechanizmem termogenicznym – hipotermią.

Gorączka to stan termiczny prostaglandyno-zależny, możemy więc za pomocą środków przeciwgorączkowych (np. aspiryna) zbić gorączkę. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku hipertermii – podanie leków przeciwgorączkowych nie obniży w tym wypadku temperatury ciała ze względu na inny, prostaglandyno-niezależny mechanizm działania hipertermii.

Zobacz też


Przypisy


  1. Brak jednomyślności w ustaleniu progu gorączki – Patofizjoligia. Maśliński, Ryżeski ​ISBN 83-200-2225-8​ – podaje 38 stopni, niektóre źródła ±0,5 stopnia
  2. Sławomir Maśliński, Jan Ryżewski: Patofizjologia. PZWL, 2007, s. 310. ISBN 978-83-200-3382-3.
  3. Dotyczy to całego metabolizmu. Patofizjoligia Maśliński, Ryżeski. Strona 314. ​ISBN 83-200-2225-8
  4. a b Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej pod redakcją W. Traczyka i A. Trzebskiego. Strona 276. ​ISBN 83-200-2364-5
  5. Sharon Evans, Elizabeth Repasky, Daniel Fisher. Fever and the thermal regulation of immunity: the immune system feels the heat . „Nat Rev Immunol”. 6 (15), s. 335–349, 2015-01. DOI: 10.1038/nri3843 . 
  6. C Schulman, N Namias. The effect of antipyretic therapy upon outcomes in critically ill patients: a randomized, prospective study. „Surg Infect”. 4 (6), s. 369-75, 2005. DOI: 10.1089/sur.2005.6.369 (ang.). 
  7. Michael Ryan, Mitchell Levy. Clinical review: Fever in intensive care unit patients. „Crit Care”. 3 (7), s. 221–225, 2003-03-08. DOI: 10.1186/cc1879 (ang.). 
  8. A Pockley, Stuart Calderwood, Gabriella Santor: Prokaryotic and Eukaryotic Heat Shock Proteins in Infectious Disease. Dordrecht: Springer, 2010.
  9. André Lwoff. Protoza to Bacteria and Viruses - Fifty Years with Microbes. „Annual Review of Microbiology”, s. 1-27, 1971-10 (ang.). 
  10. E Osawa, L Muschel. Studies relating to the serum resistance of certain Gram-negative bacteria . „J Exp Med”, s. 41-51, 1964-01-01 (ang.). 
  11. Schmidt-Nielsen K., Fizjologia zwierząt – adaptacja do środowiska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
  12. Barton D. Schmitt, Fever Phobia: Misconceptions of Parents About Fevers , „American Journal of Diseases of Children”, 134 (2), 1980, s. 176–181, DOI10.1001/archpedi.1980.02130140050015 , ISSN 0002-922X [dostęp 2020-10-24] (ang.).
  13. Michael Crocetti, Nooshi Moghbeli, Janet Serwint, Fever Phobia Revisited: Have Parental Misconceptions About Fever Changed in 20 Years? , „Pediatrics”, 107 (6), 2001, s. 1241–1246, DOI10.1542/peds.107.6.1241 , ISSN 0031-4005 , PMID11389237 [dostęp 2020-11-07] (ang.).
  14. Suzan Gunduz i inni, Why Fever Phobia Is Still Common?, „Iranian Red Crescent Medical Journal”, 18 (8), 2016, DOI10.5812/ircmj.23827 , ISSN 2074-1804 , PMID27781110 , PMCIDPMC5068249 [dostęp 2020-11-07].
  15. Caterina M. Clericetti i inni, Systematic review finds that fever phobia is a worldwide issue among caregivers and healthcare providers , „Acta Paediatrica (Oslo, Norway: 1992)”, 108 (8), 2019, s. 1393–1397, DOI10.1111/apa.14739 , ISSN 1651-2227 , PMID30716166 [dostęp 2020-11-07].
  16. A. Schaffner, Fieber – nützliches oder schädliches, zu behandelndes Symptom?, „Therapeutische Umschau. Revue Therapeutique”, 63 (3), 2006, s. 185-158, DOI10.1024/0040-5930.63.3.185 , PMID16613288 (niem.).c?
  17. D. Soszynski, Mechanizmy powstania i znaczenie goraczki, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej”, 57 (5), 2003, s. 531-554, PMID14737969 .
  18. M Richardson, E Purssell. Who's afraid of fever? . „Archives of Disease in Childhood”. 9 (100), s. 818–820, 2015-09. DOI: 10.1136/archdischild-2014-307483 (ang.). 
  19. R. Stevenson i inni, Mortality During the Winter Flu Epidemic--Two Cases of Death Associated With Self-Medication, „Scottish Medical Journal”, 2001, DOI10.1177/003693300104600307 , PMID11501327 [dostęp 2020-03-27] (ang.).

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.










Kategorie: Objawy chorobowe | Termoregulacja




Informacje na dzień: 25.09.2021 12:12:54 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.