Alfabet łaciński - pl.LinkFang.org

Alfabet łaciński




Ten artykuł dotyczy standardowej „łacinki”. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Alfabet łaciński

Współczesny alfabet łaciński
Charakterystyka
Rodzaj fonetyczny
Typ pismo głoskowe (alfabet)
Kierunek pisma od lewej do prawej, od góry do dołu
Języki pisma języki europejskie: germańskie, romańskie, celtyckie, niektóre: słowiańskie, tureckie etc.
Historia
Czas używania od ok. 700 r. p.n.e.
Systemy macierzyste hieroglify
Kodowanie
Unikod U+0000–U+02AF

U+1E00–U+1EFF U+2C60–U+2C7F U+A720–U+A7FF U+AB30–U+AB6F

ISO 15924 Latn, 215
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Alfabet łaciński, pismo łacińskie, łacinka, alfabet rzymskialfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Spis treści

Opis


Współczesny podstawowy alfabet łaciński
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Kształtowanie się alfabetu


Alfabet łaciński wywodzi się z alfabetu etruskiego, początkowo składał się z 21 znaków[1]:

Pierwotny zestaw liter alfabetu łacińskiego
A B C D E F Z H I K L M N O P Q R S T V X

Litera Z została usunięta w IV wieku p.n.e. jako zbędna (język łaciński nie ma tego dźwięku) przez cenzora Appiusza Klaudiusza Caecusa.

Początkowo litera C służyła do oddawania zarówno głoski /k/, jak i głoski /g/, jednocześnie spółgłoskę /k/ można było oddać za pomocą litery K, jednak taka pisownia była bardzo mało popularna[2]. Dwuznaczne użycie litery C prowadziło do nieporozumień, dlatego też w końcu III wieku p.n.e. wprowadzono literę G, która jest graficznym wariantem litery C – jako autor tej zmiany często wskazywany jest Spurius Carvilius Ruga. Od tamtej pory litera C oznaczała wyłącznie głoskę /k/[3]. Zmiana ta spowodowała także ograniczenie stosowania litery Q, a K prawie zupełnie wyszła z użycia.

Wczesnym rzymskim wynalazkiem była litera V, dla dźwięku, który nie był obecny we wcześniejszych językach. Szybko dodano także do łacińskiego alfabetu literę X, która oddawała dźwięk /ks/ zapisywany w języku greckim znakiem Ξ, a używaną w grece do zapisu głoski nieobecnej w łacinie[2]. Litery Y oraz Z zostały dodane w I wieku p.n.e.[1] w celu dokładnego oddawania na piśmie wyrazów greckich, stąd nazwa „igrek” (od ī Graeca – „greckie i”). Cesarz Klaudiusz wprowadził do alfabetu nowe litery (dla głosek /bs/ i /ps), (dla głoski /u/) i (dla głoski pośredniej między /i/ a /u/)[4], jednak po jego śmierci zaprzestano ich używania.

Alfabet łaciński używany w Imperium Rzymskim
A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Początkowo litera V oznaczała zarówno samogłoskę /u/, jak i spółgłoskę /ł/, ale z czasem wymowa spółgłoski przeszła w kierunku /w/. W średniowieczu pojawia się litera W powstała z podwojonego V (stąd angielska nazwa W – double U), która oznaczała pierwotnie głoskę /ł/, ale w niektórych językach zaczęła wtórnie oznaczać spółgłoskę /w/[3]. Jednak litera ta była pierwotnie po prostu ligaturą stosowaną zamiast sekwencji VV, co oznacza sylabę „wu” – i stąd pochodzi jej polska nazwa.

W połowie XVI wieku litera I, oznaczająca do tej pory zarówno samogłoskę, jak i półsamogłoskę została rozróżniona na I oraz J. Analogicznego rozróżnienia dokonano dla V, litera ta „rozpadła się” na U dla samogłoski oraz V dla półsamogłoski (lub spółgłoski)[3].

System obecnie zawiera 26 znaków. Ponieważ nie jest to układ odpowiadający każdemu językowi, wersje alfabetu łacińskiego dla większości języków dodają nowe znaki – głównie przez modyfikowanie istniejących.

Są dwa zestawy znaków – małe i duże litery, przy czym zasady użycia to:

Zdarzają się jednak odstępstwa od tych ogólnych prawideł: np. w języku irlandzkim przedrostek pisany jest małą literą, a właściwa nazwa wielką np. an tSionna (rzeka Shannon). Niemieckie przepisy ortograficzne nakazują natomiast zapisywać wielką literą wszystkie rzeczowniki.

Wiele systemów zapisu opartych na piśmie łacińskim używa tzw. „dwuznaków” (a nawet „trójznaków” itd.), czyli grup znaków łacińskich oznaczających pojedynczy dźwięk (głoskę).

W niektórych tradycjach pary znaków traktuje się jako pełnoprawne, osobne znaki, np. czeski znak CH czy hiszpański znak LL.

Kolejność liter w alfabetach opartych na piśmie łacińskim


Kolejność liter w alfabetach opartych na piśmie łacińskim jest różna:

Pisownia łacińska języków ideograficznych


Zobacz też


Przypisy


  1. a b Pismo łacińskie , www.wsp.krakow.pl [dostęp 2016-09-14] [zarchiwizowane z adresu 2002-03-18].
  2. a b The Latin Alphabet , mysite.du.edu [dostęp 2016-09-14].
  3. a b c Modding the Latin Alphabet: the odd history of G, J, U, W, Y . NativLang [dostęp 2016-09-14].
  4. Sir John Edwin Sandys, Latin Epigraphy. An Introduction to the Study of Latin Inscriptions, Cambridge 1969, s. 36.
  5. Modalidad Clásica - Reglamento Juego (hiszp.). [dostęp 2020-03-10].








Kategorie: Język łaciński | Alfabet łaciński








Informacje na dzień: 27.05.2020 07:31:42 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-by-sa-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.