Accusativus cum infinitivo


Accusativus cum infinitivo (acc.c.inf., A.C.I., ACI) – charakterystyczny dla niektórych języków, zwłaszcza łaciny i greki klasycznej, równoważnik zdania dopełnieniowego lub podmiotowego; składa się on z wyrażenia rzeczownikowego w bierniku (łac. accusativus) oraz bezokolicznika (łac. infinitivus). W łacinie i grece konstrukcja ta powstała ze składni podwójnego biernika osoby i rzeczy, np. gr. Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφίαν – „uczę dziewczynę filozofii” – rozwinęło się do Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφεῖν – „uczę dziewczynę filozofować”.

Spis treści

ACI w języku łacińskim


ACI w roli dopełnienia

Accusativus cum infinitivo występuje jako dopełnienie czasowników tzw. deklaratywnych (verba declarandi), oraz odpowiadających im treściowo wyrażeń. Są to[1]:

Jest to odpowiednik polskiego zdania dopełnieniowego wprowadzonego przez że („widzę, że”, „myślę, że”, „piszę, że” itp.), lub, w przypadku verba voluntatis, przez żeby („chcę, żeby”). Accusativus odpowiada podmiotowi takiego zdania, infinitivus natomiast – orzeczeniu.

Trzeba zaznaczyć, że w przeciwieństwie do tego, co widać w polskich przekładach, ACI nie jest zdaniem, a więc od właściwego orzeczenia (zwanego verbum regens) konstrukcji tej nie oddziela się przecinkiem.

W przypadku czasowników nieprzechodnich (takich jak ire) nie występują żadne niejednoznaczności. Jednak kiedy jako infinitivus w skład konstrukcji ACI wchodzi czasownik przechodni, który sam wymaga dopełnienia w accusatiwie, istnieją wątpliwości, który accusativus jest dopełnieniem którego czasownika. Klasycznym przykładem jest wyrocznia, jakiej Pyrrusowi udzieliła Pytia na pytanie, czy jego zwycięstwo nad Rzymianami jest możliwe:

Co może oznaczać potwierdzam, synu Ajasa, że możesz zwyciężyć Rzymian, ale równie dobrze potwierdzam, synu Ajasa, że Rzymianie mogą zwyciężyć ciebie (kolejność wyrazów, jak zwykle w przypadku łaciny, nie odgrywa żadnej roli). Obie interpretacje są równie uprawnione, w zależności od tego, co zostanie przyjęte za dopełnienie do aio, a co do vincere. Dla uniknięcia tej dwuznaczności stawia się infinitivus w stronie biernej, co pociąga za sobą odpowiednie przekształcenie dopełnienia tego czasownika:

Aspekt czasu

Dla konstrukcji ACI ważny jest również czas bezokolicznika. Łacina ma po trzy bezokoliczniki dla każdej ze stron (czyli razem sześć), to jest infinitivus perfecti, infinitivus praesentis oraz infinitivus futuri. Czas infinitiwu określa chwilę bądź porę, kiedy dzieje się wyrażana przezeń czynność, ale nie jest to obiektywny punkt na osi czasu, a jedynie przeszłość, teraźniejszość lub przyszłość względem czasu, w odniesieniu do orzeczenia (verbum regens)[2]:

ACI w roli podmiotu

W roli podmiotu kładzie się acc.c.inf. po[3]:

ACI w języku greckim


W klasycznym języku greckim accusativus cum infinitivo miał – z nielicznymi wyjątkami – podobny zakres użycia do konstrukcji łacińskiej. Z czasem konstrukcję tę zaczęto uważać za jedną całość z rzeczownikiem w bierniku jako podmiotem. Np. zdanie Ὁ διδάσκαλος λέγει τὸν κόσμον καλὸν εἶναι – dosł. *"Nauczyciel mówi świat piękny (biernik) być" tłumaczymy najczęściej jako "Nauczyciel mówi, że świat jest piękny", a wspomniane wcześniej zdanie Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφεῖν – dosł. "uczę dziewczynę filozofować" – najczęściej oddaje się polsku jako "Uczę dziewczynę, żeby filozofowała (zajmowała się filozofią)", ponieważ rzeczownik w bierniku jest w języku greckim podmiotem wyrażenia.

Orzeczenie imienne wyrażone ACI

Orzeczenie imienne, tak w języku greckim, jak i łacińskim, wyraża się najczęściej rzeczownikiem w mianowniku z czasownikiem „być”, np. gr. Ὁ διδάσκαλος φιλόσοφος ἐστιν, łac. Magister philosophus est. Możliwa jest jednak też konstrukcja z biernikiem, np. Νομίζω τὸν διδάσκαλον φιλόσοφον εἶναι – „Uważam, że nauczyciel jest filozofem”. W zdaniu tym obydwa rzeczowniki użyte są w bierniku, jednak przed orzecznikiem nie stosuje się po grecku rodzajnika, co przy swobodnym szyku wyrazów umożliwia jednoznaczne zrozumienie zdania. Łacina nie ma rodzajników, a zatem tego samego typu wyrażenie może być dwuznaczne: Magistrum philosophum habeo może znaczyć zarówno „uważam nauczyciela za filozofa”, jak i „uważam filozofa za nauczyciela”. Decyzja musi tu zapaść na podstawie kontekstu.

ACI w języku angielskim


W języku angielskim występuje konstrukcja czasownik + rzeczownik (zaimek) + bezokolicznik. Ponieważ fleksja w tym języku zanikła, widać ją tylko w przypadku użycia zaimka w funkcji dopełnienia: I want you to go to hellChcę, byś poszedł sobie w cholerę. Konstrukcja występuje po czasownikach oznaczających życzenie: want, wish, hate, stan umysłu: think, expect, believe, oznaczających nakaz, prośbę zezwolenie: order, ask, recommend i niektórych innych.

Zobacz też


Przypisy


  1. Wikarjak 199 ↓, s. 118.
  2. Wielewski 1998 ↓, s. 90-91.
  3. Wikarjak 199 ↓, s. 118-119.
  4. Prejbisz 1997 ↓, s. 260.

Bibliografia











Kategorie: Gramatyka języka łacińskiego | Gramatyka języka greckiego | Składnia




Informacje na dzień: 21.10.2021 05:47:02 CEST

Źródło: Wikipedia (Autorzy [Historia])    Licencja: CC-BY-SA-3.0

Zmiany: Wszystkie zdjęcia i większość powiązanych z nimi elementów projektu zostały usunięte. Niektóre ikony zostały zastąpione przez FontAwesome-Icons. Niektóre szablony zostały usunięte (np. „Artykuł wymaga rozszerzenia) lub przypisane (np.„ Przypisy ”). Klasy CSS zostały usunięte lub zharmonizowane.
Usunięto linki do Wikipedii, które nie prowadzą do artykułu lub kategorii (takie jak „Redlinki”, „linki do strony edycji”, „linki do portali”). Każde łącze zewnętrzne ma dodatkową ikonę FontAwesome. Oprócz drobnych zmian w projekcie usunięto kontener multimediów, mapy, pola nawigacji, wersje mówione i geomikroformaty.

Proszę zanotować: Ponieważ podana treść jest automatycznie pobierana z Wikipedii w danym momencie, ręczna weryfikacja była i nie jest możliwa. Dlatego LinkFang.org nie gwarantuje dokładności i aktualności pozyskanych treści. Jeśli istnieją informacje, które są obecnie niepoprawne lub mają niedokładny wygląd, prosimy o Skontaktuj się z nami: e-mail.
Zobacz też: Znak firmowy wydawcy & Polityka prywatności.